Anasayfa
KUR'AN UFKU
KUR’ÂN NEDEN ALLAH’IN KELÂMIDIR, NEDEN MUCİZEDİR VE NEDEN BENZERİ YAPILAMAZ?

KUR’ÂN NEDEN ALLAH’IN KELÂMIDIR, NEDEN MUCİZEDİR VE NEDEN BENZERİ YAPILAMAZ?

Yazar Salih Avcı,
13.08.2026
KUR'AN UFKU

91 okundu

RİSALE-İ NUR’A GÖRE KUR’ÂN NEDEN ALLAH’IN KELÂMIDIR, NEDEN MUCİZEDİR VE NEDEN BENZERİ YAPILAMAZ?

Giriş

Kur’ân-ı Kerîm’in Allah’ın kelâmı olduğuna iman, İslâm inancının temel esaslarından biridir. Fakat Kur’ân yalnızca kendisinin Allah’tan geldiğini bildirmekle kalmaz; insanı düşünmeye, araştırmaya, mukayese etmeye ve delillere bakmaya davet eder.

Bediüzzaman Said Nursî de özellikle Yirmi Beşinci Söz – Mu’cizât-ı Kur’âniye Risalesi başta olmak üzere Risale-i Nur’un birçok yerinde şu sorular üzerinde durur:

Kur’ân neden insan sözü olamaz?

Hz. Muhammed’in (asm) kendi sözü olması neden mümkün değildir?

Kur’ân neden mucizedir?

Neden insanlar ve cinler onun benzerini meydana getiremezler?

Bediüzzaman, Yirmi Beşinci Söz’de Kur’ân’ın çok sayıda i‘câz yönünden söz eder ve bunlardan bir kısmını ayrıntılı biçimde açıklar. Kur’ân’ın belâgatı, mânâ derinliği, kapsamlılığı, gaybdan haberleri, insanlık üzerindeki etkisi, hakikatleri anlatma tarzı ve bütün bunların aynı kitapta birleşmesi onun mucizeliğinin farklı cepheleridir.

1. ÖNCE ŞUNU ANLAYALIM: KUR’ÂN’IN MUCİZE OLMASI NE DEMEKTİR?

“Mucize”, insan gücünü aşan ve peygamberlik iddiasını doğrulayan olağanüstü delildir.

Kur’ân’ın mucizeliğine ise İslâmî ilimlerde “i‘câzü’l-Kur’ân” denilir.

Buradaki “i‘câz”, karşısındakini âciz bırakmak demektir.

Dolayısıyla:

Kur’ân’ın i‘câzı, insanların onun gerçek bir benzerini meydana getirmekten âciz kalmasıdır.

Kur’ân’ın meydan okuması bunun üzerine kuruludur.

İsrâ Sûresi 88. âyet

قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْاِنْسُ وَالْجِنُّ عَلٰٓى اَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هٰذَا الْقُرْاٰنِ لَا يَأْتُونَ بِمِثْلِهٖ وَلَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهٖيرًا

Meali:

“De ki: Andolsun, insanlar ve cinler bu Kur’ân’ın bir benzerini meydana getirmek üzere toplansalar ve birbirlerine yardımcı olsalar yine onun benzerini meydana getiremezler.”

(İsrâ, 17/88)

Bediüzzaman’ın Kur’ân’ın i‘câzını açıklamasının merkezinde de bu meydan okuma vardır.

2. KUR’ÂN’IN MEYDAN OKUMASI

Kur’ân dikkat çekici bir yöntem kullanır.

Muhataplarına sadece:

“Bana inanın.”

demez.

İtiraz edenlere karşı adeta:

“Eğer bunun insan sözü olduğunu düşünüyorsanız benzerini ortaya koyun.”

der.

Bakara Sûresi 23. âyet

وَاِنْ كُنْتُمْ فٖي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنَا عَلٰى عَبْدِنَا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهٖ وَادْعُوا شُهَدَٓاءَكُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ اِنْ كُنْتُمْ صَادِقٖينَ

Meali:

“Eğer kulumuza indirdiğimizden şüphe içinde iseniz, haydi onun benzeri bir sûre meydana getirin ve eğer doğru söyleyenler iseniz Allah’tan başka şahitlerinizi de çağırın.”

(Bakara, 2/23)

Ardından çok güçlü bir hüküm gelir:

Bakara Sûresi 24. âyet

فَاِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَلَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتٖي وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ اُعِدَّتْ لِلْكَافِرٖينَ

Meali:

“Eğer yapamazsanız —ki asla yapamayacaksınız— yakıtı insanlar ve taşlar olan, inkârcılar için hazırlanmış ateşten sakının.”

(Bakara, 2/24)

Buradaki “وَلَنْ تَفْعَلُوا / ve asla yapamayacaksınız” ifadesi özellikle önemlidir.

Çünkü Kur’ân yalnız geçmişte yapılamadığını söylememekte, geleceğe yönelik bir iddia da ortaya koymaktadır.

3. MEYDAN OKUMANIN DERECELERİ

Kur’ân farklı âyetlerde muhataplarına meydan okumayı çeşitli seviyelerde ortaya koyar.

Önce Kur’ân’ın benzerini getirmeleri istenir.

Sonra on sûre.

Daha sonra tek bir sûre.

Hûd Sûresi 13. âyet

اَمْ يَقُولُونَ افْتَرٰيهُؕ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهٖ مُفْتَرَيَاتٍ وَادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ اِنْ كُنْتُمْ صَادِقٖينَ

Meali:

“Yoksa ‘Onu kendisi uydurdu’ mu diyorlar? De ki: Eğer doğru söylüyorsanız, siz de onun benzeri uydurulmuş on sûre getirin ve Allah’tan başka çağırabileceğiniz kim varsa çağırın.”

(Hûd, 11/13)

Yûnus Sûresi 38. âyet

اَمْ يَقُولُونَ افْتَرٰيهُؕ قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهٖ وَادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ اِنْ كُنْتُمْ صَادِقٖينَ

Meali:

“Yoksa ‘Onu Muhammed uydurdu’ mu diyorlar? De ki: Eğer doğru söylüyorsanız onun benzeri bir sûre getirin ve Allah’tan başka çağırabileceğiniz kim varsa çağırın.”

(Yûnus, 10/38)

Demek ki mesele yalnız güzel birkaç cümle kurmak değildir.

Kur’ân’ın meydan okuması, onun bütünlüğü içindeki özelliklerine denk bir söz ortaya koyma meydan okumasıdır.

4. RİSALE-İ NUR’A GÖRE KUR’ÂN NEDİR?

Bediüzzaman Yirmi Beşinci Söz’ün başında Kur’ân’ı çok geniş bir çerçevede tarif eder.

Kur’ân’ı yalnızca emir ve yasaklardan meydana gelen bir kitap olarak görmez.

Onu kâinatı açıklayan İlâhî bir hitap olarak ele alır.

Risale’de Kur’ân:

“şu kitab-ı kebir-i kâinatın bir tercüme-i ezeliyesi”

olarak tarif edilir. Ayrıca kâinattaki yaratılış âyetlerini açıklayan, görünen âlem arkasındaki İlâhî hakikatlere tercüman olan ve İlâhî isimlerin tecellilerini insana bildiren bir kitap olarak tasvir edilir.

Yani Kur’ân insana yalnız:

“Ne yapmalısın?”

sorusunun cevabını vermez.

Aynı zamanda:

Sen kimsin?

Kâinat nedir?

Nereden geldin?

Nereye gidiyorsun?

Seni kim yarattı?

Hayatın gayesi nedir?

Ölüm nedir?

Ahiret nedir?

Varlıklar neden yaratılmıştır?

gibi insanlığın en temel sorularına cevap verir.

5. BİRİNCİ BÜYÜK DELİL: KUR’ÂN’IN KONUŞTUĞU MAKAM

Bediüzzaman’a göre bir sözün değeri yalnız kelimelerine bakılarak anlaşılmaz.

Şunlara da bakılır:

Kim söylüyor?

Kime söylüyor?

Ne hakkında söylüyor?

Hangi maksatla söylüyor?

Kur’ân’ın konuştuğu alan son derece geniştir.

Allah’ın zat ve sıfatlarından,

kâinatın yaratılışından,

insanın mahiyetinden,

peygamberlerden,

meleklerden,

geçmiş ümmetlerden,

ibadetten,

ahlâktan,

toplum hayatından,

ölümden,

kabirden,

kıyametten,

haşirden,

hesaptan,

cennet ve cehennemden söz eder.

Bediüzzaman’ın dikkat çektiği nokta şudur:

Böylesine geniş hakikatleri birbirine karıştırmadan, birbirini bozmadan ve aynı temel tevhid anlayışı içinde anlatabilmek sıradan bir insan sözünün özelliği değildir.

6. İKİNCİ DELİL: KUR’ÂN’DA ÇELİŞKİ BULUNMAMASI

Kur’ân kendisi de bu hususu delil olarak gösterir.

Nisâ Sûresi 82. âyet

اَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْاٰنَؕ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللّٰهِ لَوَجَدُوا فٖيهِ اخْتِلَافًا كَثٖيرًا

Meali:

“Onlar Kur’ân’ı düşünmüyorlar mı? Eğer o Allah’tan başkası tarafından gelmiş olsaydı onda birçok çelişki bulurlardı.”

(Nisâ, 4/82)

Bu delil oldukça önemlidir.

Kur’ân yaklaşık yirmi üç yıllık bir vahiy sürecinde, birbirinden çok farklı şartlarda nazil olmuştur.

Savaş dönemleri vardır.

Barış dönemleri vardır.

Mekke vardır.

Medine vardır.

Zafer vardır.

Sıkıntı vardır.

Toplumsal hükümler vardır.

İman hakikatleri vardır.

Fakat bütün bunların merkezinde aynı temel hakikat bulunur:

TEVHİD

Allah birdir.

Kâinat O’nundur.

İnsan O’nun kuludur.

Peygamberler O’nun elçileridir.

Dünya imtihan yeridir.

Ahiret vardır.

İnsan yaptıklarından sorumludur.

Risale-i Nur açısından bu büyük bütünlük Kur’ân’ın İlâhî kaynağının önemli göstergelerinden biridir.

7. ÜÇÜNCÜ DELİL: BELÂGATINDAKİ İ‘CÂZ

Kur’ân’ın en önemli mucize yönlerinden biri belâgatıdır.

Belâgat yalnızca “güzel konuşmak” değildir.

Belâgat:

Maksada en uygun sözü, en uygun yerde, en doğru ölçüde söylemektir.

Bediüzzaman Yirmi Beşinci Söz’de Kur’ân’ın kelimeleri, cümleleri, âyetlerin birbirleriyle ilişkileri, mânâ tabakaları ve ifade tarzları üzerinden bu i‘câzı ayrıntılı biçimde inceler. Ayrıca klasik Arap belâgatının büyük isimlerinin Kur’ân belâgatının insan gücünün üzerinde olduğunu kabul ettiklerini aktarır.

Kur’ân bazen birkaç kelimeyle çok geniş hakikatleri anlatır.

Mesela:

Yâsîn Sûresi 82. âyet

اِنَّمَٓا اَمْرُهُٓ اِذَٓا اَرَادَ شَيْـًٔا اَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ

Meali:

“O, bir şeyi dilediği zaman O’nun emri, o şeye ancak ‘Ol!’ demektir; o da hemen oluverir.”

(Yâsîn, 36/82)

Çok kısa bir ifade içinde İlâhî irade, kudret ve yaratmanın hiçbir güçlük taşımaması anlatılmaktadır.

8. DÖRDÜNCÜ DELİL: AZ SÖZLE ÇOK MÂNÂ ANLATMASI

Risale-i Nur’un Kur’ân i‘câzında üzerinde durduğu önemli noktalardan biri câmiiyet, yani kapsamlılıktır.

Bir âyet:

sıradan insana başka,

âlime başka,

mütefekkire başka,

maneviyat ehline başka

bir ders verebilir.

Fakat bu mânâlar birbirlerini yok etmek zorunda değildir.

Kur’ân’ın kısa ifadelerinin çok geniş hakikatlere kapı açabilmesi Bediüzzaman’ın “câmiiyet” ve “îcaz” başlıkları altında incelediği mucizelik yönlerindendir.

9. BEŞİNCİ DELİL: HER TABAKAYA AYNI ANDA HİTAP ETMESİ

Kur’ân yalnız filozoflara hitap etmez.

Yalnız âlimlere de hitap etmez.

Çocuğa,

yaşlıya,

köylüye,

şehirliye,

âlime,

cahile,

devlet adamına,

işçiye,

zengine,

fakire,

günahkâra,

salih insana

aynı kitap hitap eder.

Bediüzzaman bunu Kur’ân’ın olağanüstü câmiiyeti içerisinde değerlendirir.

Basit bir insan Kur’ân’dan iman ve ahlâk dersi alırken büyük bir müfessir aynı âyet üzerinde uzun ilmî araştırmalar yapabilir.

Bu durum Kur’ân’ın hitabının tek bir sosyal sınıfa veya tek bir bilgi seviyesine sıkışmadığını gösterir.

10. ALTINCI DELİL: TEKRAR EDİLDİĞİ HALDE USANDIRMAMASI

Kur’ân’ın en dikkat çekici özelliklerinden biri tekrar tekrar okunmasıdır.

Fâtiha Sûresi bir Müslümanın hayatında binlerce defa okunabilir.

İhlâs, Fâtiha, Yâsîn, Rahmân gibi sûreler tekrar tekrar okunur.

Bediüzzaman Kur’ân’ın tekrar edildiği hâlde tazeliğini korumasını onun i‘câz özelliklerinden biri olarak değerlendirir. Yirmi Beşinci Söz’de özellikle Kur’ân lafzının tekrarına rağmen usandırmaması üzerinde durulur.

Çünkü Kur’ân yalnız bilgi vermek için okunmaz.

Aynı zamanda:

ibadettir,

zikirdir,

duadır,

tefekkürdür,

kalbe hitaptır,

akla derstir,

ruha gıdadır.

İnsanın suya bugün ihtiyacı olduğu gibi yarın da ihtiyacı vardır.

Manevî hakikatlerdeki tekrar da bu bakımdan ihtiyaçların tekrarına cevap verir.

11. YEDİNCİ DELİL: KUR’ÂN’IN İNSAN ÜZERİNDE MEYDANA GETİRDİĞİ İNKILÂP

Bediüzzaman’ın dikkat çektiği güçlü delillerden biri Kur’ân’ın tarih boyunca insanlarda meydana getirdiği değişimdir.

Yirmi Beşinci Söz’de Kur’ân’ın insanların nefislerinde, kalplerinde, ruhlarında, akıllarında, şahsî ve içtimaî hayatlarında büyük bir dönüşüm meydana getirdiği vurgulanır.

Kur’ân’ın geldiği toplum düşünüldüğünde bunun önemi daha açık görülür.

Kabilecilik,

kan davaları,

putperestlik,

güçlünün zayıfı ezmesi

gibi davranışların yaygın olduğu bir ortamdan;

Allah’ın birliğine iman eden,

namaz kılan,

zekât veren,

ilim öğrenmeyi önemseyen,

adaleti emreden

bir toplum meydana gelmiştir.

Burada delil yalnız metnin edebî güzelliği değildir.

Metnin insanı değiştirme kuvvetidir.

12. SEKİZİNCİ DELİL: HZ. MUHAMMED’İN (ASM) HAYATI

Risale-i Nur çok önemli bir karşılıklı delillendirme yapar:

Kur’ân, Hz. Muhammed’in (asm) peygamberliğine delildir.

Aynı zamanda:

Hz. Muhammed’in (asm) peygamberliği de Kur’ân’ın Allah kelâmı olduğuna delildir.

Bediüzzaman bunu Yirmi Beşinci Söz’de açıkça vurgular ve Hz. Muhammed’in (asm) peygamberlik delillerini Kur’ân’ın kelâmullah olduğuna güçlü bir hüccet olarak gösterir.

Çünkü Kur’ân’ın Hz. Muhammed’in kendi eseri olduğu kabul edilirse çok büyük bir problem ortaya çıkar.

Kur’ân sürekli Allah’a kulluğu emreder.

Peygamberi de Allah’ın kulu olarak tanımlar.

Kehf Sûresi 110. âyet

قُلْ اِنَّمَٓا اَنَا۬ بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحٰٓى اِلَيَّ اَنَّمَٓا اِلٰهُكُمْ اِلٰهٌ وَاحِدٌ

Meali:

“De ki: Ben de ancak sizin gibi bir insanım. Bana, ilâhınızın ancak tek bir ilâh olduğu vahyediliyor.”

(Kehf, 18/110)

Dolayısıyla Kur’ân Hz. Muhammed’i ilahlaştırmaz.

Onu:

Allah’ın kulu ve elçisi

olarak gösterir.

13. DOKUZUNCU DELİL: PEYGAMBERİ BİLE İKAZ ETMESİ

Kur’ân’ın Hz. Muhammed’in şahsî eseri olduğu iddiasına karşı dikkat çekici noktalardan biri, bazı âyetlerde Peygamber’in davranışlarının ikaz edilmesidir.

Abese Sûresi 1–3

عَبَسَ وَتَوَلّٰٓى ۙ اَنْ جَٓاءَهُ الْاَعْمٰىؕ وَمَا يُدْرٖيكَ لَعَلَّهُ يَزَّكّٰٓى

Meali:

“Yanına âmâ geldi diye yüzünü ekşitti ve döndü. Ne bilirsin, belki o arınacaktı.”

(Abese, 80/1-3)

Burada Hz. Peygamber’in bir davranışı vahiy tarafından düzeltilmektedir.

Bu durum, metnin Peygamber’in şahsî arzularına göre şekillenmiş bir eser olmadığına dair İslâmî delillendirmede önemli bir unsur olarak görülür.

14. ONUNCU DELİL: GAYB HABERLERİ

Bediüzzaman Kur’ân’ın mucizeliğinin bir yönünü de ihbârât-ı gaybiye, yani gayba dair haberlerinde görür. Yirmi Beşinci Söz’de geçmişe, geleceğe ve insanın doğrudan tecrübesinin dışında kalan İlâhî ve uhrevî hakikatlere ilişkin haberler ayrı başlıklar altında ele alınır.

Bunun meşhur örneklerinden biri Rûm Sûresi’dir.

Rûm Sûresi 2–4

غُلِبَتِ الرُّومُ ۙ فٖٓي اَدْنَى الْاَرْضِ وَهُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَ ۙ فٖي بِضْعِ سِنٖينَ

Meali:

“Rumlar yenilgiye uğradılar. Yakın bir yerde. Fakat onlar bu yenilgilerinden sonra birkaç yıl içinde galip geleceklerdir.”

(Rûm, 30/2-4)

Âyet, Bizans’ın ağır yenilgiler yaşadığı bir zamanda yeniden üstün geleceğini haber vermektedir.

Risale-i Nur açısından bu tür haberler Kur’ân’ın yalnız mevcut şartları yorumlayan beşerî bir metin olmadığını gösteren i‘câz yönlerinden biridir.

15. ON BİRİNCİ DELİL: KÂİNATI BÜTÜN OLARAK OKUMASI

Bediüzzaman’a göre Kur’ân’ın en önemli özelliklerinden biri kâinata parçalanmış, anlamsız varlıklar yığını olarak bakmamasıdır.

Güneşi,

Ay’ı,

yıldızları,

dağları,

denizleri,

yağmuru,

bitkileri,

hayvanları,

insanı

aynı büyük kitabın âyetleri olarak gösterir.

Âl-i İmrân Sûresi 190. âyet

اِنَّ فٖي خَلْقِ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافِ الَّيْلِ وَالنَّهَارِ لَاٰيَاتٍ لِاُو۬لِي الْاَلْبَابِ

Meali:

“Şüphesiz göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün birbiri ardınca gelişinde akıl sahipleri için deliller vardır.”

(Âl-i İmrân, 3/190)

Kur’ân kâinatı Allah’ı tanıtan bir kitap hâline getirir.

Risale-i Nur’un mânâ-yı harfî yaklaşımının temelinde de bu bakış vardır:

Varlığa yalnız kendisi hesabına değil, Yaratıcısını gösteren bir işaret olarak bakmak.

16. ON İKİNCİ DELİL: KUR’ÂN’IN TEVHİD BÜTÜNLÜĞÜ

Kur’ân yüzlerce farklı konudan söz eder.

Fakat hemen her konu sonunda aynı merkeze bağlanır:

ALLAH’A.

Yağmur anlatılır → rahmete bağlanır.

İnsan anlatılır → yaratılışa bağlanır.

Gökler anlatılır → kudrete bağlanır.

Rızık anlatılır → Rezzâk ismine bağlanır.

Bağışlanma anlatılır → Gafûr ve Rahîm isimlerine bağlanır.

Kâinat anlatılır → tevhid çıkar.

Ölüm anlatılır → ahiret çıkar.

Nimet anlatılır → şükür çıkar.

İnsan anlatılır → kulluk çıkar.

Bediüzzaman’ın Kur’ân okumasında bu bütünlük son derece önemlidir.

Kur’ân’ın âyetleri birbirinden kopuk bilgiler değil, büyük bir tevhid hakikatinin farklı pencereleridir.

17. ON ÜÇÜNCÜ DELİL: KUR’ÂN’IN İLMÎ VE MANEVÎ CÂMİİYETİ

Kur’ân bir fizik kitabı değildir.

Bir biyoloji kitabı değildir.

Bir tarih kitabı değildir.

Bir hukuk kitabı da değildir.

Fakat insanın Allah ile, kendisiyle, diğer insanlarla ve kâinatla ilişkisini düzenleyen temel hakikatleri birlikte ele alır.

Bediüzzaman’ın “câmiiyet” dediği husus burada ortaya çıkar.

Kur’ân:

imanı,

ibadeti,

ahlâkı,

hukuku,

aileyi,

toplumu,

ticareti,

adaleti,

ölümü,

ahireti,

duayı,

tefekkürü

birbiriyle bağlantılı biçimde ele alır.

Böylece insanı yalnız akıldan veya yalnız bedenden ibaret görmez.

Akla, kalbe, ruha, vicdana ve insanın sosyal hayatına birlikte hitap eder.

18. ON DÖRDÜNCÜ DELİL: KUR’ÂN’IN ESKİMEMESİ

Risale-i Nur’un dikkat çektiği başka bir i‘câz yönü Kur’ân’ın her asırdaki gençliğini korumasıdır.

Birçok insan eseri kendi döneminin problemleri içerisinde kalır.

Fakat Kur’ân’ın temel meseleleri:

Allah,

insan,

adalet,

merhamet,

aile,

ahlâk,

ölüm,

hayat,

iyilik,

kötülük,

sorumluluk,

ahiret

gibi insan var oldukça devam edecek meselelerdir.

Teknoloji değişir.

Şehirler değişir.

Devletler değişir.

Araçlar değişir.

Fakat insanın:

“Ben kimim?”

“Niçin buradayım?”

“Ölünce ne olacak?”

“İyilik ve kötülüğün ölçüsü nedir?”

soruları ortadan kalkmaz.

Kur’ân tam da bu temel sorulara hitap eder.

19. ON BEŞİNCİ DELİL: KUR’ÂN’IN KENDİSİ ÜZERİNDE DÜŞÜNMEYE ÇAĞIRMASI

Kur’ân körü körüne inanmayı değil, birçok yerde düşünmeyi emreder.

Sâd Sûresi 29. âyet

كِتَابٌ اَنْزَلْنَاهُ اِلَيْكَ مُبَارَكٌ لِيَدَّبَّرُٓوا اٰيَاتِهٖ وَلِيَتَذَكَّرَ اُو۬لُوا الْاَلْبَابِ

Meali:

“Bu, âyetlerini düşünsünler ve akıl sahipleri öğüt alsınlar diye sana indirdiğimiz mübarek bir kitaptır.”

(Sâd, 38/29)

Kur’ân’ın yaklaşımı:

Oku.

Düşün.

Kâinata bak.

İnsana bak.

Tarihe bak.

Sonra hüküm ver.

şeklindedir.

Risale-i Nur’un Kur’ân müdafaası da büyük ölçüde bu tefekkür yöntemini kullanır.

20. PEKİ NEDEN BENZERİ YAPILAMIYOR?

Burada çok önemli bir ayrım yapılmalıdır.

Kur’ân’ın benzerini yapmak demek:

Arapça birkaç etkileyici cümle yazmak değildir.

Bir metnin Kur’ân’a gerçekten denk olabilmesi için Kur’ân’ın sahip olduğu özelliklerin bütününe yaklaşması gerekir.

Yani aynı anda:

olağanüstü bir belâgata,
güçlü bir lafız-mânâ uyumuna,
geniş bir anlam derinliğine,
farklı seviyelerdeki insanlara hitap kabiliyetine,
tevhid merkezli bütünlüğe,
insanı dönüştüren bir manevî kuvvete,
güçlü bir hukuk ve ahlâk sistemine,
geçmiş ve geleceğe ilişkin haberlerde doğruluğa,
tekrar edildiğinde canlılığını korumaya,
kısa ifadeler içerisinde geniş mânâlara,
farklı zaman ve toplumlara hitap edebilme özelliğine

sahip olması gerekir.

Bediüzzaman’ın i‘câz anlayışında asıl kuvvet buradadır:

Bu özellikler tek tek değil, Kur’ân’da topluca bulunmaktadır.

21. “BİR İNSAN ÇOK ÇALIŞARAK BUNU YAPAMAZ MIYDI?”

Risale-i Nur açısından meseleye bir bütün olarak bakıldığında cevap daha açık hâle gelir.

Karşımızda:

23 yıl boyunca farklı hadiseler üzerine gelen,

çok farklı konuları ele alan,

Allah’tan kâinata,

insandan meleklere,

dünyadan ahirete,

hukuktan ibadete,

ahlâktan tarihe kadar uzanan,

buna rağmen merkezî mesajını koruyan

bir kitap vardır.

Üstelik bunu getiren Hz. Muhammed (asm), Kur’ân’ın ifadesiyle daha önce vahiy kitabı okuyup yazan bir kişi olarak tanınmamıştır.

Ankebût Sûresi 48. âyet

وَمَا كُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهٖ مِنْ كِتَابٍ وَلَا تَخُطُّهُ بِيَمٖينِكَ اِذًا لَارْتَابَ الْمُبْطِلُونَ

Meali:

“Sen bundan önce herhangi bir kitap okumuyor, onu elinle de yazmıyordun. Öyle olsaydı bâtıl peşinde olanlar şüpheye düşerlerdi.”

(Ankebût, 29/48)

Bu nedenle Risale-i Nur’un delillendirmesinde Kur’ân’ın özellikleri ile onu tebliğ eden Peygamber’in hayatı birlikte değerlendirilir.

22. KUR’ÂN İLE HZ. MUHAMMED (ASM) BİRBİRİNİ TASDİK EDER

Bu, Bediüzzaman’ın çok önemli delillerinden biridir.

Şöyle düşünebiliriz:

Kur’ân diyor ki:

Muhammed (asm) Allah’ın Resulüdür.

Hz. Muhammed’in hayatı diyor ki:

Bu Kur’ân benim sözüm değil, Allah’ın vahyidir.

Bediüzzaman bunu karşılıklı iki büyük delil olarak değerlendirir.

Kur’ân Peygamber’in doğruluğuna;

Peygamber de Kur’ân’ın İlâhî kaynağına şahitlik eder.

23. KUR’ÂN’IN EN BÜYÜK MUCİZELERİNDEN BİRİ: HAKİKATLERİN BİRBİRİNİ DESTEKLEMESİ

Kur’ân’ın bir âyetinde anlatılan Allah tasavvuru başka yerde bozulmaz.

Bir yerde Allah:

Rahîm’dir.

Başka yerde:

Hakîm’dir.

Başka yerde:

Adl’dir.

Başka yerde:

Kadîr’dir.

Başka yerde:

Alîm’dir.

Bunlar birbirini ortadan kaldırmaz.

Aksine birbirlerini tamamlar.

Merhamet hikmetsiz değildir.

Kudret ilimsiz değildir.

Adalet merhametsiz değildir.

İlim kudretsiz değildir.

Bediüzzaman’ın Kur’ân okumalarında esmâ-i hüsnânın âyetlerin sonlarında ve hadiselerin içinde gösterilmesi bu nedenle önemli yer tutar.

Kâinat ile Kur’ân aynı İlâhî isimlere işaret eder.

24. KUR’ÂN’IN MUCİZELİĞİ SADECE “BİLİMSEL MUCİZELER” MESELESİ DEĞİLDİR

Bu nokta özellikle önemlidir.

Kur’ân’ın Allah kelâmı olduğunu yalnız modern bilimsel keşiflerle ilişkilendirilen bazı âyetlere bağlamak doğru olmaz.

Risale-i Nur’un i‘câz anlayışı çok daha geniştir.

Bediüzzaman Kur’ân’ın mucizeliğini:

lafzında,

mânâsında,

nazmında,

üslûbunda,

belâgatında,

câmiiyetinde,

gayb haberlerinde,

hakikatlerinin bütünlüğünde,

insanlık üzerindeki etkisinde,

her asra hitabında

ve başka yönlerde ele alır. Yirmi Beşinci Söz bu sebeple doğrudan “Mu’cizât-ı Kur’âniye Risalesi” adını taşır.

Bu yaklaşım çok daha sağlamdır.

Çünkü Kur’ân’ın mucizeliği tek bir yoruma bağlı değildir.

Birçok bağımsız delilin birleşmesinden meydana gelen büyük bir delildir.

25. BÜTÜN DELİLLERİ BİR ARAYA GETİRELİM

Risale-i Nur’un yaklaşımını sadeleştirirsek şöyle bir tablo ortaya çıkar:

1. Kur’ân meydan okumaktadır.

“Benzerini meydana getirin.”

2. Bu meydan okuma tek sûreye kadar indirilmiştir.

3. Kur’ân yüksek bir belâgat ve ifade gücüne sahiptir.

4. Az sözle geniş hakikatler anlatmaktadır.

5. Birçok anlam tabakasını aynı ifadede taşıyabilmektedir.

6. Farklı seviyelerdeki insanlara aynı anda hitap etmektedir.

7. Çok farklı konuları tevhid merkezinde birleştirmektedir.

8. Uzun vahiy sürecine rağmen temel mesajında bütünlük bulunmaktadır.

9. Tekrar tekrar okunmasına rağmen canlılığını korumaktadır.

10. Asırlar geçmesine rağmen temel insanlık meselelerine hitap etmektedir.

11. İnsanların kalp, ruh, akıl ve hayatlarında büyük değişimler meydana getirmiştir.

12. Geçmiş ve geleceğe ilişkin gayb haberleri içermektedir.

13. Hz. Muhammed’in (asm) hayatı Kur’ân’ın doğruluğunu desteklemektedir.

14. Kur’ân da Hz. Muhammed’in (asm) peygamberliğini tasdik etmektedir.

15. Kâinatı parçalar hâlinde değil, tevhid içinde açıklamaktadır.

16. Allah, insan, dünya ve ahiret hakkındaki açıklamaları büyük bir sistem meydana getirmektedir.

26. BEDİÜZZAMAN’IN SONUCA GİDEN YOLU

Bediüzzaman Kur’ân’ı değerlendirirken tek bir mucize gösterip:

“İşte yalnız bunun için Allah kelâmıdır.”

demez.

Onun yöntemi daha kapsamlıdır.

Kur’ân’ın yüzlerce özelliğini bir araya getirir.

Bunların meydana getirdiği büyük bütüne bakar.

Bir insanın tek başına böyle bir kitabı ortaya koyabilmesi ihtimali değerlendirildiğinde; Kur’ân’ın belâgatı, mânâsı, kapsamı, tevhid bütünlüğü, gaybî haberleri, insanlık üzerindeki etkisi ve Hz. Muhammed’in (asm) peygamberliğiyle beraber düşünülür.

Böylece deliller birbirlerini destekler.

Bediüzzaman’ın ifadesiyle Kur’ân:

“mu’cize-i bâki”

yani devam eden, kalıcı mucizedir.

27. NEDEN “KALICI MUCİZE”DİR?

Hz. Musa’nın asasını biz bugün doğrudan görmüyoruz.

Hz. İsa’nın ölüleri Allah’ın izniyle diriltmesini doğrudan görmedik.

Fakat Hz. Muhammed’in (asm) en büyük mucizesi olan Kur’ân bugün elimizdedir.

Okunabilir.

İncelenebilir.

Dili araştırılabilir.

Mânâları düşünülebilir.

Tarihî etkisi incelenebilir.

Meydan okuması değerlendirilebilir.

Bu nedenle Kur’ân geçmişte meydana gelip sona ermiş bir mucize değildir.

Her neslin karşısında duran bir mucizedir.

Bediüzzaman’ın “mu’cize-i bâki” ifadesinin önemli bir anlamı budur.

28. KUR’ÂN’IN ALLAH KELÂMI OLDUĞUNA DAİR MANTIKÎ NETİCE

Bütün delilleri sade bir mantık zincirine dönüştürelim.

Birinci ihtimal:

Kur’ân sıradan bir insan sözüdür.

Fakat özellikleri ve tarihî tesiri sıradan bir insan sözü olmadığını gösterir.

İkinci ihtimal:

Hz. Muhammed’in (asm) kendi eseridir.

Fakat Peygamber’in hayatı, Kur’ân’ın onu dahi ikaz eden âyetleri, Kur’ân’ın meydan okuması ve vahyin bütün yapısı bu açıklamayla uyuşmaz.

Üçüncü ihtimal:

Başka insanlardan öğrenmiştir.

Fakat Kur’ân’ın bütünlüğünü, özgün tevhid sistemini ve Hz. Peygamber’in hayat şartlarını düşündüğümüzde Risale-i Nur açısından bu açıklama da Kur’ân’ın mahiyetini açıklamaya yetmez.

Geriye kalan temel açıklama:

KUR’ÂN VAHİYDİR.

Yani Hz. Muhammed’in (asm) kendi sözü değil;

Allah’ın ona vahyettiği kelâmıdır.

SONUÇ

Risale-i Nur’a göre Kur’ân’ın Allah kelâmı olduğunun delili tek bir âyet, tek bir bilimsel işaret veya tek bir edebî özellik değildir.

Asıl delil, bütün bunların aynı kitapta birleşmesidir.

Kur’ân;

belâgatıyla mucizedir.

Mânâsının derinliğiyle mucizedir.

Câmiiyetiyle mucizedir.

Tevhid bütünlüğüyle mucizedir.

Gayb haberleriyle mucizedir.

İnsanları değiştiren tesiriyle mucizedir.

Her seviyedeki insana hitabıyla mucizedir.

Asırlara rağmen eskimemesiyle mucizedir.

Hz. Muhammed’in (asm) peygamberliğiyle tasdik edilmesi bakımından mucizedir.

Ve bütün bu özelliklerin birbirini bozmadan tek kitapta birleşmesi, Risale-i Nur’un Kur’ân’ın i‘câzına dair ortaya koyduğu büyük delilin merkezidir.

Bu sebeple Bediüzzaman, Kur’ân’ı yalnız mucizelerden söz eden bir kitap olarak değil, bizzat kendisi mucize olan bir kitap olarak görür.

Kur’ân’ın meydan okuması hâlâ açıktır:

قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْاِنْسُ وَالْجِنُّ عَلٰٓى اَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هٰذَا الْقُرْاٰنِ لَا يَأْتُونَ بِمِثْلِهٖ وَلَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهٖيرًا

“De ki: İnsanlar ve cinler bu Kur’ân’ın benzerini meydana getirmek için bir araya gelseler, birbirlerine yardımcı da olsalar onun benzerini meydana getiremezler.”

(İsrâ, 17/88)

Bediüzzaman’ın ifadesiyle: