Kārûn’un Hayatından Hikmetli Dersler

34 okundu

Kur’ân, Sahih Sünnet ve Risale-i Nur Perspektifinden Kārûn’un Hayatından Hikmetli Dersler

Giriş: Servetin İmtihan Olduğunu Unutan İnsan

Kur’ân-ı Kerîm’de anlatılan kıssalar yalnız geçmişte yaşamış insanların tarihini bildirmek için değil, her çağın insanına iman, ahlâk ve kulluk dersleri vermek için zikredilir. Kārûn kıssası da bunun en çarpıcı örneklerinden biridir.

Kārûn; malın, servetin, gücün ve dünyevî başarının insanı nasıl büyük bir imtihanla karşı karşıya bırakabileceğini gösteren ibretli bir şahsiyettir.

Kur’ân şöyle bildirir:

“Şüphesiz Kārûn, Musa’nın kavmindendi. Fakat onlara karşı azgınlık etti. Biz ona öyle hazineler vermiştik ki, anahtarlarını taşımak bile güçlü bir topluluğa ağır gelirdi.”
(Kasas, 28/76)

Kārûn kıssasının merkezinde sadece “çok zengin bir adam” yoktur. Asıl mesele şudur:

İnsan nimeti kimden bildi?

Serveti Allah’ın emaneti olarak mı gördü, yoksa kendi kabiliyetinin mutlak sonucu mu saydı?

İşte Kārûn’un düşüşü, bu soruya verdiği yanlış cevapla başlamıştır.

1. Kārûn Kimdir?

Kur’ân, Kārûn’un Hz. Musa aleyhisselâmın kavminden olduğunu açıkça bildirir:

“Şüphesiz Kārûn, Musa’nın kavmindendi.”
(Kasas, 28/76)

Ancak Kārûn, kendisine verilen büyük servet sebebiyle şükretmek yerine azgınlığa yönelmiştir.

Kur’ân’ın ifadesiyle:

“Onlara karşı azgınlık etti.”

Buradaki önemli nokta şudur:

Kārûn’un problemi zengin olması değildir.

Çünkü İslâm zenginliği başlı başına kötü görmez. Helâl yoldan kazanılmış ve Allah’ın rızasına uygun kullanılan servet büyük bir hayra dönüşebilir.

Kārûn’un problemi:

servetin gerçek sahibini unutması,
kibirlenmesi,
malıyla üstünlük taslaması,
kendisini nimetlerin asıl kaynağı zannetmesi,
dünyayı âhirete tercih etmesi,
toplum karşısında gösteriş yapmasıdır.

Dolayısıyla Kārûn kıssası zenginliğin değil, servet karşısındaki yanlış insan tavrının kıssasıdır.

2. Servetin Çokluğu Allah’ın Rızasının Kesin Delili Değildir

İnsanların sık düştüğü yanılgılardan biri şudur:

“Bir insan çok zenginse Allah onu seviyor olmalı.”

Kur’ân böyle bir ölçü koymaz.

Mal bazen nimet olduğu kadar imtihandır.

Kārûn’a muazzam bir servet verilmişti.

Kur’ân:

“Biz ona öyle hazineler vermiştik ki, anahtarlarını taşımak bile güçlü bir topluluğa ağır gelirdi.”
(Kasas, 28/76)

buyurur.

Fakat bu servet onun kurtuluşuna değil, yanlış kullanıldığı için felaketine vesile oldu.

Demek ki:

Nimetin büyüklüğü, kişinin Allah katındaki derecesinin büyüklüğünü tek başına göstermez.

Asıl mesele nimetin nasıl kullanıldığıdır.

3. “Şımarma! Allah Şımaranları Sevmez”

Kārûn’un kavmindeki hikmet sahibi insanlar ona şöyle nasihat ettiler:

“Şımarma! Çünkü Allah şımaranları sevmez.”
(Kasas, 28/76)

Buradaki yasak, insanın helâl nimetten dolayı sevinmesi değildir.

Asıl tehlike, nimetin insanı:

gurura,
kibre,
gaflete,
üstünlük duygusuna,
gösterişe,
Allah’ı unutmaya

götürmesidir.

İnsan mal sahibi olabilir; fakat mal insanın kalbine sahip olmamalıdır.

Bir mümin servet sahibi olduğunda:

“Ben ne kadar büyüğüm!”

demek yerine:

“Rabbim bana ne büyük bir emanet verdi; bunun hesabını nasıl vereceğim?”

diye düşünmelidir.

4. Risale-i Nur Perspektifinden: Mal Gerçekte Kimin?

Risale-i Nur’un temel derslerinden biri, insanın kendisini ve sahip olduklarını hakikî malik zannetmemesidir.

İnsan:

“Benim malım.”

“Benim evim.”

“Benim param.”

“Benim bedenim.”

“Benim zekâm.”

der.

Fakat hakikat nazarında bunların tamamı Allah’ın ihsanıdır.

İnsan bunların mutlak sahibi değil, emanetçisi ve kullanıcısıdır.

Risale-i Nur’un ene bahsinde üzerinde durduğu önemli noktalardan biri de budur: İnsan kendisine verilen cüz’î sahiplik duygusunu doğru kullanırsa Allah’ın mutlak malikiyetini anlayabilir.

Yanlış kullanırsa:

“Ben sahibim.”

demeye başlar.

Kārûn’un en büyük hatalarından biri tam da budur.

Malı kendisine verilmiş bir emanet olarak değil, kendi zatî başarısının ürünü olarak görmüştür.

5. Kārûn’un Meşhur Sözü: “Bu Servet Bana İlmim Sayesinde Verildi”

Kārûn’a nasihat edildiğinde verdiği cevap son derece dikkat çekicidir:

“Bu servet bana ancak bendeki bir bilgi sayesinde verilmiştir.”
(Kasas, 28/78)

İşte Kārûn zihniyetinin özeti budur.

Kārûn:

“Allah bana verdi.”

demek yerine:

“Ben kazandım.”

demiştir.

Bu düşüncenin modern biçimleri de vardır:

“Ben çok zekiyim.”

“Ben çalıştım.”

“Ben ticareti biliyorum.”

“Ben doğru yatırım yaptım.”

“Benim kabiliyetim sayesinde oldu.”

Elbette çalışmak, plan yapmak, ticaret bilmek ve yetenek sahibi olmak önemlidir.

Fakat mümin bütün sebeplerin arkasındaki hakikî ihsan sahibinin Allah olduğunu bilir.

Çünkü insan:

hangi ailede doğacağını,
hangi zekâ kapasitesine sahip olacağını,
sağlıklı olup olmayacağını,
hangi insanlarla karşılaşacağını,
fırsatların önüne çıkıp çıkmayacağını,
yaptığı işin netice verip vermeyeceğini

mutlak biçimde belirleyemez.

Bu nedenle İslâmî anlayışta çalışma insana, netice ise Allah’ın yaratmasına aittir.

6. Kārûn’un Hatası Sebeplere Hakikî Tesir Vermekti

Risale-i Nur’un üzerinde önemle durduğu esaslardan biri şudur:

Sebepler birer perdedir; neticeleri yaratan Allah’tır.

İnsan çalışır.

Fakat çalışmanın neticesini yaratan Allah’tır.

İnsan tohum eker.

Fakat tohumu ağaca dönüştüren insan değildir.

İnsan ticaret yapar.

Fakat rızkın bütün şartlarını meydana getiren insan değildir.

Kārûn ise sebepleri ön plana çıkararak nimetin Mün‘im-i Hakikî’sini, yani gerçek nimet vereni unuttu.

Bu yüzden onun:

“Bana ilmim sayesinde verildi.”

sözü yalnız bir ekonomik gurur değil, aynı zamanda derin bir tevhid problemi hâline geldi.

7. Dünyayı Kazanırken Âhireti Unutmamak

Kārûn’a yapılan nasihatlerden biri şöyledir:

“Allah’ın sana verdiği şeylerde âhiret yurdunu ara. Dünyadan da nasibini unutma.”
(Kasas, 28/77)

Bu âyet İslâm’ın dünya-âhiret dengesini olağanüstü şekilde ortaya koyar.

Kur’ân:

“Bütün malını terk et.”

dememektedir.

Aksine:

“Dünyadan da nasibini unutma.”

buyurmaktadır.

Fakat dünya, âhiretin önüne geçirilmemelidir.

Mal:

helâl kazanılmalı,
ihtiyaçlarda kullanılmalı,
aileye harcanmalı,
zekâtı verilmelidir,
fakirler gözetilmelidir,
hayır hizmetlerine vesile edilmelidir.

Böyle olduğunda dünya malı âhiret sermayesine dönüşür.

8. Dünya Malını Âhiret Malına Dönüştürmek

Aynı para iki insanın elinde tamamen farklı neticeler doğurabilir.

Birisi servetini:

gösteriş,
kibir,
israf,
haram,
zulüm

için kullanabilir.

Diğeri:

ailesinin helâl nafakasına,
zekâta,
sadakaya,
yetime,
öğrenciye,
muhtaca,
ilim hizmetine,
insanlığa faydalı işlere

harcayabilir.

Birincisinin malı hesabını ağırlaştırırken, ikincisinin malı âhiret sermayesine dönüşebilir.

Bu bakımdan mesele:

“Ne kadar malın var?”

sorusundan önce:

“Malın seni nereye götürüyor?”

sorusudur.

9. “Allah Sana İhsan Ettiği Gibi Sen de İhsan Et”

Kārûn’a verilen nasihat devam eder:

“Allah sana ihsan ettiği gibi sen de ihsanda bulun.”
(Kasas, 28/77)

Bu ifade İslâmî servet anlayışının temel prensiplerinden biridir.

Allah sana verdiyse sen de ver.

Allah seni doyurduysa açları düşün.

Allah sana ilim verdiyse öğret.

Allah sana makam verdiyse adaletle kullan.

Allah sana güç verdiyse zayıfı koru.

Allah sana servet verdiyse fakirin hakkını unutma.

Böylece nimet insanın elinde dolaşıp hayra dönüşür.

10. Şükür Sadece “Elhamdülillah” Demek Değildir

Şükür üç yönlü düşünülebilir:

Kalbin şükrü: Nimeti Allah’tan bilmektir.

Dilin şükrü: Allah’a hamdetmektir.

Fiilin şükrü: Nimeti Allah’ın razı olduğu yerde kullanmaktır.

Kārûn’un temel problemi daha ilk aşamada ortaya çıkmıştır.

Nimeti Allah’tan bilmek yerine:

“Bu bana ilmim sayesinde verildi.”

demiştir.

Böylece nimetin Allah’la olan bağını zihninde koparmıştır.

11. Malın Şükrü Nasıl Olur?

Her nimetin şükrü kendi cinsindendir.

İlmin şükrü öğretmektir.

Sağlığın şükrü ibadet ve hayırlı işlerde kullanmaktır.

Makamın şükrü adalettir.

Zekânın şükrü hakikati bulmak ve faydalı işler yapmaktır.

Servetin şükrü ise:

zekât,
sadaka,
infak,
israftan kaçınmak,
ihtiyaç sahibini gözetmek,
helâl kazanmak,
helâl harcamaktır.

Bu yapılmadığında nimet, insanın üzerinde ağır bir hesaba dönüşebilir.

12. Kārûn’un Gösterişli Şekilde Halkın Karşısına Çıkması

Kur’ân şöyle bildirir:

“Derken Kārûn ihtişam içinde kavminin karşısına çıktı.”
(Kasas, 28/79)

Bu sahne insan psikolojisi bakımından son derece önemlidir.

Kārûn yalnız zengin değildir.

Zenginliğini göstermek istemektedir.

Burada servetin ikinci büyük hastalığı ortaya çıkar:

Gösteriş.

İnsan bazen sahip olmakla yetinmez; başkalarının da onun sahip olduğunu görmesini ister.

Böylece nimet, ihtiyaç karşılayan bir araç olmaktan çıkarak sosyal üstünlük aracına dönüşür.

13. Dünyevî İhtişam İnsanları Büyüleyebilir

Kārûn ihtişamıyla ortaya çıktığında bazı insanlar şöyle dediler:

“Keşke Kārûn’a verilenin bir benzeri bize de verilseydi! Gerçekten onun büyük bir nasibi var.”
(Kasas, 28/79)

Bu insanlar Kārûn’un sadece görünen tarafına bakıyorlardı.

Sarayını görüyorlardı.

Servetini görüyorlardı.

İhtişamını görüyorlardı.

Fakat:

kalbindeki gururu,
âhiretteki hesabı,
servetin taşıdığı sorumluluğu,
yaklaşan felaketi

görmüyorlardı.

İşte dünya hayatının aldatıcı yönlerinden biri budur:

İnsan fotoğrafı görür fakat hikâyenin tamamını görmez.

14. Günümüzde Kārûn Kıssasının Sosyal Medyaya Bakan Yönü

Bugün insanlar başkalarının:

arabasını,
evini,
tatilini,
kıyafetlerini,
telefonunu,
kazancını,
lüks hayatını

görüp:

“Keşke benim de olsaydı.”

diyebiliyorlar.

Fakat görüntünün arkasındaki hayat bilinmez.

Kur’ân’ın Kārûn kıssası insana şu ölçüyü öğretir:

Bir insanın sahip olduğu dünyalığa bakarak onun gerçek saadeti hakkında hüküm verme.

Çünkü hakikî zenginlik yalnız mal çokluğu değildir.

Nitekim Resûlullah ﷺ şöyle buyurmuştur:

“Zenginlik mal çokluğu değildir; asıl zenginlik gönül zenginliğidir.”
(Buhârî, Rikāk; Müslim, Zekât)

15. İlim Sahiplerinin Tavrı

Kārûn’un ihtişamına hayran kalanlara karşı ilim verilen kimseler şöyle dediler:

“Yazıklar olsun size! İman edip salih amel işleyen kimse için Allah’ın vereceği mükâfat daha hayırlıdır.”
(Kasas, 28/80)

İşte imanla bakış ile dünya merkezli bakış arasındaki fark budur.

Birinci grup:

“Keşke Kārûn gibi olsak.”

diyor.

İkinci grup:

“Allah’ın mükâfatı daha hayırlıdır.”

diyor.

Aynı manzaraya bakıyorlar fakat farklı şeyler görüyorlar.

Çünkü bakışı değiştiren şey imandır.

16. Risale-i Nur Perspektifinden Nazarın Değişmesi

Risale-i Nur’un dünya hayatına dair temel ölçülerinden biri, dünyaya mana-yı harfî ile bakmaktır.

Yani varlıklara yalnız kendileri hesabına değil, Allah’ı gösteren ve O’nun isimlerine işaret eden yönleriyle bakmaktır.

Servete de böyle bakıldığında insan:

“Bu benim üstünlüğümü gösteriyor.”

demez.

Şöyle düşünür:

“Bu, Rezzâk-ı Kerîm’in bana verdiği bir emanettir.”

Evine bakar:

“Benim kudretimin eseri.”

değil:

“Allah’ın bana ihsan ettiği bir barınaktır.”

der.

Rızkına bakar:

“Ben kazandım.”

değil:

“Allah sebepler vasıtasıyla ihsan etti.”

der.

İşte bu bakış serveti putlaştırmaktan kurtarır.

17. Kārûn’un Sonu: Yerin Dibine Geçirilmesi

Kur’ân kıssanın sonunda çarpıcı bir sahne anlatır:

“Sonunda onu da sarayını da yerin dibine geçirdik.”
(Kasas, 28/81)

Bir zamanlar insanlar onun servetine hayranlıkla bakıyordu.

Sonra bir anda:

hazineler,
ihtişam,
makam,
çevre,
güç

onu kurtaramadı.

Kur’ân şöyle devam eder:

“Allah’a karşı ona yardım edebilecek bir topluluğu olmadığı gibi, kendisini kurtarabilecek durumda da değildi.”
(Kasas, 28/81)

Bu, insanın acziyetini gösteren büyük bir derstir.

İnsan servetiyle birçok şey satın alabilir.

Fakat her şeyi satın alamaz.

Para:

evi alabilir ama huzuru garanti edemez,
ilacı alabilir ama şifayı yaratamaz,
güvenlik görevlisi tutabilir ama kaderi durduramaz,
lüksü sağlayabilir ama ölümü engelleyemez.

18. Risale-i Nur Perspektifinden Acz ve Fakr Dersi

Risale-i Nur insanın iki temel hakikatine sıkça dikkat çeker:

acz ve fakr.

İnsan acizdir; çünkü ihtiyaç duyduğu her şeyi kendi kudretiyle meydana getiremez.

İnsan fakirdir; çünkü sayısız şeye muhtaçtır.

Kārûn’un serveti bu hakikati değiştirmedi.

Hazinesi büyüdü ama kulluğu ortadan kalkmadı.

Serveti arttı ama ölümlülüğü sona ermedi.

Gücü arttı ama Allah karşısındaki acziyeti değişmedi.

Demek ki insanın banka hesabındaki rakam büyüdükçe Allah’a olan ihtiyacı azalmaz.

19. Dün Kārûn’a Özenenler Bugün Hakikati Anladı

Kārûn yerin dibine geçirildikten sonra daha önce onun yerinde olmak isteyenler şöyle dediler:

“Vay be! Demek Allah kullarından dilediğine rızkı genişletiyor, dilediğine daraltıyor. Eğer Allah bize lütufta bulunmasaydı bizi de yerin dibine geçirirdi.”
(Kasas, 28/82)

Dün:

“Keşke Kārûn gibi olsaydık.”

diyorlardı.

Bugün:

“Allah bizi korumuş.”

diyorlar.

Bu çok büyük bir derstir:

İnsan bazen elde edemediği şeyin kendisi için hayır olduğunu yıllar sonra anlayabilir.

Her istediğimizin verilmemesi mahrumiyet değildir.

Bazen verilmemesi rahmettir.

20. Rızkın Azlığı Mutlaka Allah’ın Gazabı Değildir

Kārûn kıssasının verdiği önemli derslerden biri de budur.

İnsan:

“Benim neden onun kadar param yok?”

diye üzülür.

Fakat servetin beraberinde nasıl bir imtihan getireceğini bilmez.

Kur’ân başka bir yerde insanın yanlış ölçüsünü şöyle anlatır:

“İnsan, Rabbi kendisini deneyip ona ikramda bulunduğunda ve bol nimet verdiğinde, ‘Rabbim bana ikram etti’ der. Ama onu deneyip rızkını daralttığında, ‘Rabbim beni aşağıladı’ der. Hayır!”
(Fecr, 89/15-17)

Demek ki:

Bolluk da imtihandır, darlık da.

21. Mal Sevgisi İnsanın Fıtratında Vardır

Kur’ân insanın mala karşı güçlü sevgisine dikkat çeker:

“Malı aşırı derecede seviyorsunuz.”
(Fecr, 89/20)

Bu sevginin tamamen yok edilmesi değil, terbiye edilmesi gerekir.

İnsan malı Allah’ın rızasını kazanmak için kullanırsa mal ibadet vesilesine dönüşür.

Fakat mal sevgisi kalbin merkezine yerleşirse insan yavaş yavaş malın hizmetkârı hâline gelebilir.

Bu sebeple mesele:

“Malın var mı?”

değil,

“Mal kalbinde nerede duruyor?”

meselesidir.

22. Peygamberimizin ﷺ Mal Konusundaki Ölçüsü

Resûlullah ﷺ insanın mal karşısındaki psikolojisini şöyle ifade etmiştir:

“Âdemoğlunun iki vadi dolusu malı olsa üçüncüsünü ister.”
(Buhârî, Rikāk; Müslim, Zekât)

Bu hadis, insan nefsinin sınırsız isteme eğilimini gösterir.

Bir ev yetmez.

Daha büyüğü istenir.

Bir araba yetmez.

Daha yenisi istenir.

Bir miktar birikim yetmez.

Daha fazlası istenir.

Eğer kanaat ve iman bu arzuyu terbiye etmezse zenginlik insanı doyurmak yerine daha da aç hâle getirebilir.

23. Gerçek Zenginlik: Kanaat

Risale-i Nur’da kanaat üzerinde önemle durulur.

Kanaat tembellik değildir.

Çalışmamak değildir.

Fakirliği istemek değildir.

Kanaat:

Allah’ın verdiğine razı olmak, başkasının elindekine hırsla bakmamak ve helâl dairede çalışmaya devam etmektir.

Hırs ise insanı sürekli eksiklik hissine sürükler.

Kanaat sahibi insanın malı az olabilir fakat kalbi zengindir.

Hırslı insanın malı çok olabilir fakat kalbi sürekli fakirdir.

Kārûn’un hazineleri çoktu ama kanaati yoktu.

24. Zekât Malı Eksiltmez, Temizler

Kārûn kıssasının servet ahlâkına bakan yönlerinden biri de zekât ve infaktır.

Kur’ân:

“Onların mallarından sadaka al; bununla onları temizlersin ve arındırırsın.”
(Tevbe, 9/103)

buyurur.

Malın temizliği yalnız maddî değildir.

Zekât ve sadaka insanı:

cimrilikten,
bencillikten,
mala taparcasına bağlanmaktan,
fakiri küçümsemekten

korur.

Bu açıdan infak, yalnız fakirin ihtiyacını gidermek için değil, zenginin kalbini de tedavi etmek için emredilmiş büyük bir ibadettir.

25. “Ben Kazandım” Yerine “Allah Nasip Etti”

Kārûn kıssasının günlük hayata uygulanabilecek en önemli derslerinden biri dilimizi değiştirmektir.

Başarı elde ettiğimizde:

“Ben yaptım.”

yerine:

“Allah nasip etti.”

demek.

Elbette:

“Çalıştım.”

diyebiliriz.

Fakat daha doğru imanî ölçü şudur:

“Çalıştım; fakat çalışabilecek sağlığı, aklı, zamanı, fırsatı ve neticeyi Allah verdi.”

Bu anlayış insanın çalışmasını azaltmaz.

Tam tersine çalışmayı ibadete dönüştürür.

26. Sebepleri Kullanmak Tevekküle Aykırı Değildir

Kārûn kıssasından:

“Çalışmayalım, her şeyi Allah’a bırakalım.”

sonucu çıkarılamaz.

İslâm böyle bir anlayışı öğretmez.

İnsan:

çalışır,
plan yapar,
ticaret yapar,
yatırım yapar,
meslek öğrenir,
tedbir alır.

Fakat neticeyi sebeplerden değil Allah’tan bilir.

Risale-i Nur’un tevekkül anlayışında insan vazifesini yapar, neticeyi Allah’a bırakır.

İşte Kārûn’un hatası çalışması değil, çalışmasını ve bilgisini nimetin bağımsız kaynağı gibi görmesidir.

27. Servetin Gerçek Sahibi Olmadığımızı Ölüm Gösterir

İnsan:

“Benim evim.”

“Benim param.”

“Benim arsam.”

der.

Fakat ölüm geldiğinde hepsi geride kalır.

Kur’ân şöyle buyurur:

“Andolsun, sizi ilk defa yarattığımız gibi teker teker bize geldiniz ve size verdiğimiz şeyleri arkanızda bıraktınız.”
(En‘âm, 6/94)

Ölüm, insanın dünyadaki malikiyetinin geçici olduğunu gösteren en açık hakikattir.

İnsan dünyadan hiçbir tapu, banka hesabı veya servet götüremez.

Fakat o malı nasıl kazandığının ve nasıl harcadığının hesabını götürür.

28. Kārûnlaşmak Sadece Çok Zenginlere Mahsus Değildir

Kārûn kıssasını yalnız milyarderlerin okuyacağı bir kıssa zannetmek büyük hata olur.

Kārûnlaşma bir zihniyet problemidir.

Az malı olan insan da:

“Bu benim.”

“Ben kazandım.”

“Kimseye vermem.”

“Ben onlardan üstünüm.”

diyebilir.

Dolayısıyla insanın milyonları olmadan da Kārûnî bir tavır göstermesi mümkündür.

Aynı şekilde çok zengin bir insan:

mütevazı,
cömert,
şükreden,
zekât veren,
hayır yapan

bir kul olabilir.

Mesele servetin miktarı değil, kalbin servet karşısındaki duruşudur.

29. Kārûn Kıssasının En Büyük Tevhid Dersi

Kārûn kıssasının merkezinde tevhid vardır.

Çünkü soru şudur:

Nimeti kim verdi?

Kārûn:

“İlmim sayesinde.”

dedi.

Mümin ise:

“Allah verdi.”

der.

Mümin sebepleri inkâr etmez.

Fakat sebepleri ilahlaştırmaz.

Doktoru bilir fakat Şâfî’nin Allah olduğunu bilir.

İşi bilir fakat Rezzâk’ın Allah olduğunu bilir.

Toprağı bilir fakat ürünü yaratanın Allah olduğunu bilir.

Kendi çalışmasını bilir fakat başarıyı yaratanın Allah olduğunu bilir.

30. Risale-i Nur Perspektifinden Kārûn’un En Büyük Yanılgısı: Ene’nin Yanlış Kullanılması

Risale-i Nur’daki ene bahsi açısından bakıldığında Kārûn’un tavrı çok anlamlıdır.

İnsana verilen “benlik” doğru kullanıldığında bir ölçü aleti olur.

İnsan:

“Benim küçük bir ilmim varsa Allah’ın ilmi sonsuzdur.”

“Benim küçük bir kudretim varsa Allah’ın kudreti nihayetsizdir.”

“Ben geçici olarak bazı şeylere sahipsem Allah her şeyin hakikî Malikidir.”

der.

Fakat ene yanlış kullanılırsa insan:

“Ben biliyorum.”

“Ben yapıyorum.”

“Ben sahibim.”

demeye başlar.

Kārûn’un:

“Bu bana bendeki bir bilgi sayesinde verildi.”

sözü, ene’nin yanlış kullanılmasının Kur’ânî örneklerinden biri olarak okunabilir.

31. Fakirleri Küçümsemek Büyük Bir Manevî Tehlikedir

Servet insanın sosyal konumunu yükseltebilir.

Fakat iman nazarında üstünlük ölçüsü mal değildir.

Kur’ân:

“Allah katında en değerli olanınız, O’na karşı gelmekten en çok sakınanınızdır.”
(Hucurât, 49/13)

buyurur.

Dolayısıyla fakir bir mümin Allah katında çok zengin bir insandan daha değerli olabilir.

Mal üstünlük ölçüsü değildir.

Irk üstünlük ölçüsü değildir.

Makam üstünlük ölçüsü değildir.

Şöhret üstünlük ölçüsü değildir.

Kur’ân’ın ölçüsü takvadır.

32. Gösteriş Kültürüne Karşı Kārûn Kıssası

Kārûn:

“İhtişam içinde kavminin karşısına çıktı.”

Bugünün insanı açısından bu sahne çok tanıdıktır.

İnsan bazen:

sahip olduğundan çok sahipmiş gibi görünmeye,
hayatını olduğundan daha mutlu göstermeye,
başkalarını kıskandırmaya,
lüks tüketimi sergilemeye

çalışabilir.

Kur’ân ise insana görünüşten daha derin bir ölçü kazandırır:

Allah katındaki değerin, insanların seni ne kadar kıskandığıyla değil; iman, ihlâs ve takvanla ölçülür.

33. Başkasının Malına Bakarken İmtihanını da Hatırla

Birinin malını gördüğümüzde sadece nimetini görüyoruz.

Fakat hesabını görmüyoruz.

Bir insanın milyonlarca lirası varsa bunun:

zekâtı,
helâl kazancı,
kul hakkı,
israfı,
harcama şekli

hakkında büyük bir sorumluluğu vardır.

Bu sebeple başkasının nimetini kıskanmadan önce onun taşıdığı hesabı da düşünmek gerekir.

Kārûn’a özenenler onun servetini gördüler fakat servetin arkasındaki büyük imtihanı göremediler.

34. Nimetin Afete Dönüşmesinin İşaretleri

Bir nimet insanı:

Allah’tan uzaklaştırıyorsa,
namazını ihmal ettiriyorsa,
kibirlendiriyorsa,
insanları küçümsetiyorsa,
harama sürüklüyorsa,
zekât ve sadakadan uzaklaştırıyorsa,
sürekli daha fazlasını istemeye sevk ediyorsa,

o nimetin insan üzerindeki tesiri tehlikeli hâle gelmiş demektir.

Buna karşılık nimet:

şükrü artırıyorsa,
tevazuyu artırıyorsa,
hayrı artırıyorsa,
insanlara faydayı artırıyorsa,

rahmete dönüşmektedir.

35. Kārûn Kıssasından İş İnsanlarına ve Ticaretle Uğraşanlara Dersler

Kārûn kıssası ticaret ve iş hayatı açısından özellikle önemlidir.

Mümin bir iş insanı:

Kazancı Allah’ın lütfu bilir.

Çalışanının hakkını gözetir.

Kul hakkından korkar.

Helâl-haram hassasiyetini kârdan üstün tutar.

Zekâtını ihmal etmez.

Kazancını gösteriş aracı yapmaz.

Fakirleri küçümsemez.

Servetini hayırda kullanır.

Başarısını yalnız kendi zekâsına bağlamaz.

Böylece ticaret sadece dünyevî kazanç değil, kulluk alanına dönüşür.

36. Kārûn Kıssasından Fakirlere Ders

Kıssa yalnız zenginlere değil, maddî imkânları sınırlı olanlara da seslenir.

Kārûn’a bakıp:

“Keşke ona verilen bize de verilseydi.”

diyenlerin sonradan pişman olması önemli bir derstir.

İnsan kendisinden daha zengine sürekli bakarsa elindeki nimetleri göremez.

Bu yüzden mümin:

“Bende ne eksik?”

sorusunun yanında:

“Allah bana neler vermiş?”

sorusunu da sormalıdır.

Sağlık, iman, aile, akıl, dostluk, huzur, güvenlik, helâl lokma gibi nimetlerin parasal değeri ölçülemez.

37. Kārûn’un Hazinesi ile Müminin Hazinesi

Kārûn’un hazinesi toprağın altında kaldı.

Mümin ise servetini âhirete gönderebilir.

Nasıl?

Sadakayla.

Zekâtla.

Hayırla.

İyilikle.

Bir yetimi sevindirerek.

Bir öğrencinin eğitimine katkıda bulunarak.

Bir açın karnını doyurarak.

Bir hayır eserine vesile olarak.

İşte böylece fani para, baki sevaba dönüşebilir.

Bu, iman nazarında gerçek yatırımdır.

38. “Malım Benimdir”den “Mal Allah’ın Emanetidir”e

Kārûn kıssasının insanda meydana getirmesi gereken zihinsel dönüşüm şudur:

Kārûnî bakış:

“Bu benim malım.”

İmanî bakış:

“Bu Allah’ın bana verdiği emanettir.”

Kārûnî bakış:

“Ben kazandım.”

İmanî bakış:

“Çalıştım fakat Allah nasip etti.”

Kārûnî bakış:

“Malım beni üstün yapar.”

İmanî bakış:

“Üstünlük takvadadır.”

Kārûnî bakış:

“Daha fazlasına sahip olmalıyım.”

İmanî bakış:

“Helâlinden çalışmalı, kanaat etmeli ve şükretmeliyim.”

39. Kārûn Kıssasının Bugünkü İnsana Sorduğu Sorular

Bu kıssayı okuyan insan kendisine şu soruları sormalıdır:

1. Sahip olduğum nimetleri gerçekten Allah’tan biliyor muyum?

2. Başarılarımı tamamen kendime mi nispet ediyorum?

3. Malım arttıkça şükrüm de artıyor mu?

4. Kazancım tamamen helâl mi?

5. Zekât ve sadaka konusunda hassas mıyım?

6. Benden daha fakir insanları küçümsüyor muyum?

7. Benden daha zengin insanları kıskanıyor muyum?

8. İnsanların beni zengin görmesini arzuluyor muyum?

9. İhtiyaç ile gösteriş arasındaki farkı gözetiyor muyum?

10. Malımı âhiretim için kullanıyor muyum?

11. Servetim bir gecede elimden çıksa imanım ve huzurum ayakta kalabilir mi?

Bu sorular Kārûn kıssasını geçmişten çıkarıp doğrudan kendi hayatımıza taşır.

40. Kārûn Kıssasının Özeti: On Büyük Hikmet

1. Mal mülk değildir, emanettir.

Hakikî Malik Allah’tır.

2. Zenginlik Allah’ın sevgisinin kesin ölçüsü değildir.

Servet büyük bir imtihan olabilir.

3. Başarıyı yalnız kendine nispet etmek tehlikelidir.

Kārûn:

“Bana ilmim sayesinde verildi.”

diyerek büyük bir yanılgıya düştü.

4. Sebepler kullanılmalı fakat netice Allah’tan bilinmelidir.

Bu, tevhid ve tevekkülün gereğidir.

5. Dünya âhiretin önüne geçirilmemelidir.

“Allah’ın sana verdiği şeylerde âhiret yurdunu ara.”

6. Nimete şükür, nimeti paylaşmayı gerektirir.

“Allah sana ihsan ettiği gibi sen de ihsan et.”

7. Gösteriş kalbi zehirleyebilir.

Kārûn ihtişamıyla insanların karşısına çıktı.

8. Başkasının dünyalığına özenmek insanı yanıltabilir.

Bugün imrendiğimiz bir şeyin yarın bizim için felaket olabileceğini bilemeyiz.

9. Servet ölümü ve kaderi durduramaz.

Kārûn’un bütün hazineleri onu kurtaramadı.

10. Gerçek zenginlik iman, kanaat ve gönül zenginliğidir.

Peygamber Efendimiz ﷺ:

“Asıl zenginlik gönül zenginliğidir.”

buyurmuştur.

Sonuç: Kārûn Sadece Geçmişte Yaşamadı

Kārûn kıssasını yalnız eski çağlarda yaşamış çok zengin bir adamın hikâyesi olarak okumak eksik olur.

Kārûn bir şahıs olduğu kadar bir zihniyeti de temsil eder.

İnsan:

“Ben kazandım.”

dediğinde Kārûnî tehlikeye yaklaşır.

“Malım beni üstün yapar.”

dediğinde Kārûnî ölçüye yaklaşır.

“İnsanlar benim zenginliğimi görsün.”

dediğinde Kārûn’un gösteriş hastalığından pay alır.

Fakat:

“Allah verdi.”

dediğinde şükre yaklaşır.

“Bu bir emanettir.”

dediğinde kulluğa yaklaşır.

“Allah bana ihsan ettiği gibi ben de ihsan etmeliyim.”

dediğinde Kur’ân’ın servet ahlâkına yaklaşır.

“Dünya geçici, âhiret bakidir.”

dediğinde Kārûn’a özenenlerin düştüğü yanılgıdan kurtulur.

Risale-i Nur’un iman ve tevhid penceresinden bakıldığında Kārûn kıssasının temel dersi şöyle özetlenebilir:

İnsan malik değil memlûktür; sahip değil emanetçidir. Sebepler hakikî fail değildir. Nimet Mün‘im-i Hakikî olan Allah’tandır. İnsan kendisine verilen malı kendi hesabına değil, Allah’ın rızası dairesinde kullandığı ölçüde o nimet hakikî nimet olur.

Kārûn’un hazineleri onu kurtaramadı.

Çünkü hazinesi büyümüş fakat şükrü büyümemişti.

Malı çoğalmış fakat tevazuu çoğalmamıştı.

Dünyası genişlemiş fakat âhiret ufku daralmıştı.

İmkânı artmış fakat kulluğu artmamıştı.

Bunun karşısında müminin yolu şudur:

Çalışmak fakat gururlanmamak.

Kazanmak fakat helâlden ayrılmamak.

Biriktirmek fakat mala kul olmamak.

Harcamak fakat israf etmemek.

Zenginleşmek fakat fakiri unutmamak.

Nimetlenmek fakat Mün‘im’i unutmamak.

Ve nihayet her nimetin karşısında kalben şöyle diyebilmek:

“Bu benim üstünlüğümün değil, Rabbimin ihsanının eseridir. Bana düşen sahiplenmek değil şükretmek; kibirlenmek değil kulluk etmek; yalnız dünyaya yığmak değil, onu âhiret sermayesine çevirmektir.”

Kārûn kıssasının çağları aşan büyük dersi budur: