18px

ER-REZZÂK


 ER-REZZÂK

TALİM-İ ESMÂ DERSLERİ

8. Ders: ER-REZZÂK (الرَّزَّاقُ)

Allah’ın Sonsuz Rızık Vericiliği, Bütün Canlıların Beslenmesi ve Kâinattaki Rezzâkiyet Tecellileri

Kur’ân-ı Kerîm, sünnet, İmam Gazâlî ve Risale-i Nur perspektifinde ayrıntılı tefekkür makalesi

Giriş: Milyarlarca Canlının Rızkını Veren Kimdir?

Yeryüzünde sayısız canlı yaşamaktadır.

Okyanusların derinliklerinde balıklar, ormanlarda kuşlar, toprak altında böcekler, dağlarda yabani hayvanlar ve dünyanın farklı bölgelerinde milyarlarca insan bulunmaktadır.

Bu canlıların her biri hayatını devam ettirebilmek için besine muhtaçtır.

Bir karınca küçücük bir yiyecek parçasıyla beslenir. Bir balina çok büyük miktarda besin tüketir. Bir ağaç kökleriyle su ve mineralleri alırken yapraklarında fotosentez yapar. İnsan ise bitkilerden ve hayvanlardan elde ettiği çeşitli gıdalarla hayatını sürdürür.

Bütün bu farklılıklar bizi önemli bir soruya yönlendirir:

Bu kadar farklı canlının ihtiyaç duyduğu rızıklar nasıl meydana gelmektedir?

Bilim, besinlerin üretimini, enerji akışını, besin zincirlerini ve canlıların beslenme mekanizmalarını inceler.

İmanî tefekkür ise bu düzenin nihai yaratıcısını düşünür.

Kur’ân-ı Kerîm, rızkın gerçek sahibinin Allah olduğunu bildirir.

“Şüphesiz rızık veren, güç ve kuvvet sahibi olan ancak Allah’tır.”

Zâriyât suresi, 58. ayet

İşte bu hakikati tanıtan ilâhî isim Er-Rezzâk ismidir.

1. Er-Rezzâk İsminin Manası

Er-Rezzâk, bütün yaratılmışların rızkını yaratan, rızıklandırmayı devam ettiren ve hiçbir varlığa muhtaç olmayan Allah demektir.

Rezzâk ismi, Arapçadaki rızk kökünden gelir.

Rızık, genel anlamıyla canlıların yararlandığı ve kendilerine verilen nimetleri ifade eder.

İslâmî düşüncede rızık yalnızca yiyecek ve içecekten ibaret görülmez.

Sağlık, bilgi, zaman, güvenlik, sevgi ve iman gibi nimetler de geniş anlamda rızıkla ilişkilendirilebilir.

Ancak maddî rızık ile manevî nimetleri birbirinden ayırmak, konuyu daha iyi anlamamızı sağlar.

Allah’ın Rızık Vermesi Nasıl Anlaşılmalıdır?

İnsan rızık elde etmek için çalışır.

Toprağı işler.

Üretim yapar.

Ticaretle uğraşır.

Mesleğini icra eder.

Fakat insan, kullandığı maddelerin ve tabiat kanunlarının mutlak yaratıcısı değildir.

İmanî bakış açısından insanın emeği, Allah’ın yarattığı sebepler âlemi içerisinde gerçekleşir.

Bu sebeple insan çalışır, kazanır ve üretir; fakat rızkın nihai yaratıcısının Allah olduğunu kabul eder.

Er-Rezzâk ismine iman etmek, çalışmayı terk etmek değil, çalışırken rızkın gerçek sahibini unutmamaktır.

2. Kur’ân-ı Kerîm’de Rezzâkiyet Hakikati

A. Allah Bütün Canlıların Rızkını Bilir

“Yeryüzünde hiçbir canlı yoktur ki rızkı Allah’a ait olmasın.”

Hûd suresi, 6. ayetten

Bu ayet, rızıklandırmanın Allah’a ait olduğunu bildirir.

Yeryüzünde birbirinden farklı beslenme biçimlerine sahip canlılar bulunmaktadır.

Bazıları otçuldur.

Bazıları etçildir.

Bazıları hem bitkisel hem hayvansal besinlerle beslenir.

Bazı mikroorganizmalar ise çok farklı kimyasal kaynaklardan enerji elde edebilir.

Bu çeşitlilik, rızıklandırma üzerinde düşünmek için büyük bir tefekkür alanıdır.

Ancak ayet, dünyada hiçbir canlının açlık yaşamayacağı veya ölmeyeceği anlamına gelmez.

Açlık, kuraklık, rekabet ve ölüm de dünya hayatının gerçekleridir.

Rızık inancı, insanın açlıkla mücadele sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

B. Rızık Allah’ın Elindedir

“Allah kullarından dilediğine rızkı genişletir, dilediğine daraltır.”

Ankebût suresi, 62. ayetten

İnsanların maddî imkânları birbirinden farklıdır.

Bazıları zengin, bazıları fakirdir.

Bazıları bolluk içerisinde yaşarken bazıları geçim sıkıntısı çekebilir.

Bu farklılıkları değerlendirirken dikkatli olmak gerekir.

Zenginlik, Allah katında üstünlüğün kesin delili değildir.

Fakirlik de Allah’ın bir insandan razı olmadığı anlamına gelmez.

Kur’ân, mal ve serveti aynı zamanda bir imtihan olarak ele alır.

İnsan sahip olduğu nimetleri nasıl kullandığından sorumludur.

C. Rızık İçin Çalışmak

“Yeryüzünde yürüyün ve Allah’ın rızkından yiyin.”

Mülk suresi, 15. ayetten

Bu ayet, insanın yeryüzünde faaliyet göstermesini ve Allah’ın verdiği nimetlerden yararlanmasını hatırlatır.

İslâm’da çalışmak, üretmek ve helal kazanç elde etmek önemlidir.

Rızkın Allah’tan olduğuna inanmak, sebeplere başvurmaktan vazgeçmek değildir.

3. Risale-i Nur Perspektifinde Er-Rezzâk İsmi

Bediüzzaman Said Nursî, Risale-i Nur’un birçok bölümünde rızıklandırma hakikatini Allah’ın rahmet, ilim, kudret ve hikmet isimleriyle birlikte ele alır.

Özellikle İktisat Risalesi, Besmele bahisleri, tevhid dersleri ve canlıların yaratılışına ilişkin tefekkürlerde rızık meselesi önemli bir yer tutar.

Risale-i Nur perspektifinde her canlı, Allah’ın rızıklandırma fiilini tanıtan bir işaret olarak değerlendirilebilir.

Birinci Hakikat: Rızık İhtiyaçla Münasebetlidir

Canlıların beslenme ihtiyaçları birbirinden farklıdır.

Bir bebeğin beslenmesiyle yetişkin bir insanın beslenmesi aynı değildir.

Bir kuşun ihtiyaçlarıyla bir balığın ihtiyaçları farklıdır.

Bir bitki, hayvanlar gibi besin aramaz; ışık enerjisinden yararlanarak organik maddeler üretir.

Bu çeşitlilik, yaratılıştaki rızık düzeni üzerinde düşünmeye vesile olur.

İkinci Hakikat: Rızık Sebepler Vasıtasıyla Gelir

İnsan ekmek yer.

Fakat ekmeğin meydana gelmesi için buğdayın yetişmesi gerekir.

Buğdayın yetişmesi için uygun toprak, su, sıcaklık ve güneş ışığı gerekir.

Hasat, öğütme, taşıma ve pişirme gibi insan faaliyetleri de bu sürece katılır.

İmanî tefekkür açısından bütün bu sebepler, Allah’ın yarattığı rızık düzeninin parçalarıdır.

Üçüncü Hakikat: Rızık Şükür Gerektirir

İnsan her gün pek çok nimetten yararlanır.

Fakat nimetlere alıştıkça onların değerini unutabilir.

Bir bardak suyu sıradan görebilir.

Bir lokma ekmeğin kıymetini düşünmeyebilir.

Risale-i Nur’un tefekkür yaklaşımı, insanı nimetlerden nimet verene yönlendirir.

4. Güneşin Rızık Üretimindeki Vazifesi

 

golden wheat field with sunrays

Science of ecology. Closeup green leaf texture with chlorophyll and process of photosynthesis in The tree

sunlight in a Beech Tree Forest

Yeryüzündeki besin üretiminin büyük bölümü güneş enerjisiyle bağlantılıdır.

Bitkiler, algler ve bazı mikroorganizmalar fotosentez yapabilir.

Fotosentez sırasında ışık enerjisi kullanılarak organik maddeler üretilir.

Bu süreç, birçok besin ağının temelini oluşturur.

Fotosentezin Önemi

Bitkiler karbondioksit ve sudan yararlanarak organik maddeler sentezler.

Işık enerjisi bu süreçte önemli rol oynar.

Fotosentez yapan canlılar, birçok ekosistemde birincil üreticiler olarak görev yapar.

Otçul canlılar bitkilerle beslenir.

Etçil canlılar ise diğer hayvanları tüketerek enerji elde eder.

Böylece güneş enerjisi, besin ağları boyunca farklı canlılara aktarılır.

İmanî Tefekkür

Güneşin enerji üretmesi ve bitkilerin bu enerjiden yararlanması, bilimsel açıdan fiziksel ve biyokimyasal mekanizmalarla açıklanır.

Risale-i Nur perspektifinde ise bu düzen, Allah’ın rızıklandırma fiilinin yaratılmışlardaki işaretlerinden biri olarak okunabilir.

Güneş rızkın bağımsız yaratıcısı değildir.

İmanî bakış açısından o da Allah’ın yarattığı bir varlıktır.

5. Toprağın Rızıklandırmadaki Hikmetli Vazifeleri

 

Sprouts in Soil

What Are the 7 Things Plants Need to Grow? Simple Rules for Healthier Gardens

Farmer's Choice Zimbabwe — Crop Protection, Seed & Agronomy

Toprak, karasal ekosistemlerde bitkilerin yetişmesi için önemli bir ortamdır.

Bitkilerin kökleri toprağa tutunur.

Topraktan su ve mineraller alınır.

Toprakta çok sayıda mikroorganizma yaşar.

Bu mikroorganizmalar organik maddelerin dönüşümünde ve besin döngülerinde görev alabilir.

Toprakta Bulunan Hayat

Bir avuç toprak içerisinde çok sayıda bakteri, mantar ve başka mikroskobik canlı bulunabilir.

Bu canlıların bir kısmı organik maddelerin parçalanmasına katkıda bulunur.

Bazıları bitki kökleriyle karşılıklı faydaya dayalı ilişkiler kurar.

Bazıları ise hastalıklara neden olabilir.

Dolayısıyla toprak, yalnızca cansız mineral parçacıklarından oluşan basit bir ortam değildir.

Karmaşık fiziksel, kimyasal ve biyolojik süreçlerin gerçekleştiği bir sistemdir.

Bir Tohumun Rızka Dönüşmesi

Küçük bir buğday tanesi uygun şartlarda çimlenebilir.

Bitki büyür.

Başak oluşturur.

Yeni taneler meydana gelir.

Bu taneler insanlar ve hayvanlar için besin kaynağı olabilir.

Bu süreç, yaratılışın rızık yönü üzerinde düşünmeye vesile olur.

6. Denizlerde ve Okyanuslarda Rezzâkiyet

 

The importance of plankton for healthy seas - British Sub-Aqua Club

Study: Protecting the ocean benefits people and nature | Conservation International

New research: Krill availability impacts humpback whale pregnancies — WWF Protecting Whales & Dolphins Initiative

Okyanuslar çok büyük ve karmaşık besin ağlarına sahiptir.

Denizlerde yaşayan fitoplanktonlar, fotosentez yoluyla organik madde üretebilir.

Zooplanktonlar ve çeşitli deniz canlıları bu üretimden yararlanır.

Küçük balıklar daha büyük balıklara besin olabilir.

Bazı balinalar ise çok büyük miktarda kril gibi küçük canlılarla beslenir.

Denizlerdeki Rızık Düzeni

Bir balığın beslenmesi yalnızca kendi davranışlarına bağlı değildir.

Suyun sıcaklığı, oksijen miktarı, besin kaynakları ve ekolojik ilişkiler de önemlidir.

Denizlerdeki besin ağları sürekli değişebilir.

İklim değişikliği, kirlilik ve aşırı avlanma gibi etkenler bu sistemleri olumsuz etkileyebilir.

Bu nedenle denizlerin korunması insanın önemli sorumluluklarından biridir.

Rezzâkiyet Açısından Tefekkür

İmanî tefekkürde okyanuslardaki besin üretimi ve canlıların beslenmesi, Allah’ın rızıklandırma fiilini hatırlatan büyük bir yaratılış düzeni olarak değerlendirilir.

7. Kuşların Rızıklandırılmasında Er-Rezzâk İsmi

 

Sparrow

Swallow Nesting in Your Home: What Homeowners Need to Know

The Father bird is feeding her baby birds in the nest.

Kuşlar farklı beslenme alışkanlıklarına sahiptir.

Bazıları tohumlarla beslenir.

Bazıları böcekleri tüketir.

Bazıları balık avlar.

Bazıları meyve ve nektardan yararlanır.

Bu çeşitlilik, kuşların yaşadıkları çevreyle ilişkili özelliklerini gösterir.

Kuşların Rızık Araması

Kuşlar çoğu zaman rızıklarını bulmak için hareket etmek zorundadır.

Uçarlar.

Besin ararlar.

Yavrularını beslerler.

Mevsimlere göre yer değiştirebilirler.

Bu durum, rızıklandırma ile canlıların faaliyetlerinin birlikte gerçekleştiğini gösterir.

Peygamber Efendimizin Tevekkül Hadisi

Hz. Peygamber’den rivayet edilen bir hadiste, Allah’a gereği gibi tevekkül edenlerin kuşlar gibi rızıklandırılacağı anlatılır.

Hadiste kuşların sabah aç çıktıkları ve akşam tok döndükleri belirtilir.

Tirmizî, Zühd, 33.

Bu hadis üzerinde düşünülürken önemli bir husus fark edilir:

Kuşlar yuvalarında hareketsiz beklemez. Rızıklarını aramak için dışarı çıkar.

Bu sebeple tevekkül, çalışmayı ve gayret etmeyi terk etmek değildir.

8. Anne Rahminde Rızıklandırma Hakikati

 

37 weeks pregnant | Raising Children Network

 

Placenta and Fetal Membranes - Clinical Tree

 

Atlanta Maternity Photographer | Kristina Sv Photography

 

İnsan henüz dünyaya gelmeden önce beslenmeye muhtaçtır.

Anne rahmindeki gelişim sırasında embriyo ve fetüs, ihtiyaç duyduğu maddeleri anneden alır.

Gebeliğin ilerleyen dönemlerinde plasenta bu alışverişte temel rol oynar.

Plasentanın Vazifesi

Plasenta, anne ile gelişmekte olan bebek arasında madde alışverişine imkân veren geçici bir organdır.

Oksijen ve besin maddelerinin fetüse ulaşmasına yardımcı olur.

Karbondioksit ve bazı atık maddelerin uzaklaştırılmasında görev alır.

Çeşitli hormonlar üretir.

Gebeliğin devamında önemli roller üstlenir.

Anne ve fetüsün kanı normal şartlarda doğrudan birbirine karışmadan, plasentadaki özel yapılar üzerinden madde alışverişi gerçekleşir.

İmanî Tefekkür

Anne rahmindeki bebeğin beslenmesi, insanın henüz kendi ihtiyaçlarını bilinçli şekilde karşılayamadığı bir dönemde gerçekleşir.

Bu durum, Risale-i Nur perspektifinde insanın aczi ve Allah’ın rızıklandırma fiili üzerinde düşünmeye vesile olur.

Ancak plasentanın biyolojik işleyişi, tıp ve embriyoloji tarafından açıklanabilen bir süreçtir.

İmanî tefekkür, bu bilimsel açıklamaları reddetmez; yaratılışın nihai anlamı üzerinde düşünür.

9. Anne Sütünde Rahmet ve Rezzâkiyet

Doğumdan sonra bebek beslenmeye ihtiyaç duyar.

Anne sütü, bebeklerin beslenmesi için önemli bir kaynaktır.

İçerisinde proteinler, yağlar, karbonhidratlar ve bağışıklıkla ilişkili çeşitli bileşenler bulunur.

Sütün bileşimi zaman içerisinde değişebilir.

Bu özellikler, bebeğin gelişim ihtiyaçlarıyla ilişkilidir.

Rezzâkiyet Açısından Tefekkür

Bebek henüz kendi rızkını elde edebilecek durumda değildir.

Bu dönemde beslenmesi ebeveynlerin ve bakım verenlerin desteğine bağlıdır.

İmanî tefekkür açısından bebeğin ihtiyaçları ve bu ihtiyaçların karşılanmasına imkân veren sistemler, Allah’ın rahmet ve rızıklandırma isimlerini hatırlatır.

Ancak emzirmenin mümkün olmadığı durumlarda uygun bebek mamaları ve sağlık uzmanlarının önerdiği beslenme yöntemleri kullanılabilir.

Rızıklandırma tefekkürü, annelerin üzerinde gereksiz baskı oluşturacak şekilde yorumlanmamalıdır.

10. İnsan Bedeninde Rızkın Dağıtılması

İnsan yemek yediğinde besinler sindirim sisteminden geçer.

Karbonhidratlar, proteinler ve yağlar çeşitli sindirim süreçleriyle parçalanır.

Besin öğeleri bağırsaklardan emilir.

Kan ve lenf dolaşımıyla dokulara taşınır.

Hücreler bu maddeleri enerji üretiminde, büyümede ve onarımda kullanır.

Sindirim Sisteminin Hikmeti

Mide, bağırsaklar, pankreas ve karaciğer gibi organlar sindirim ve metabolizma süreçlerinde önemli roller üstlenir.

Her organın farklı vazifeleri vardır.

Bu organlar birbirleriyle koordineli çalışır.

Hücrelerin Rızkı

Bir insanın yediği besinler, hücrelerin faaliyetlerini sürdürmesi için gerekli maddeleri sağlar.

Hücreler glikoz, yağ asitleri ve amino asitler gibi maddeleri çeşitli amaçlarla kullanır.

Böylece sofradaki bir lokma, çok sayıda biyolojik süreçten geçerek bedenin farklı bölümlerine ulaşır.

Risale-i Nur perspektifinde bu düzen, rızıklandırmanın insan bedenindeki tecellileri üzerinde düşünmeye vesile olur.

11. Rızık, Çalışma ve Tevekkül

İslâm’da tevekkül, Allah’a güvenmek ve sonucu O’na bırakmaktır.

Fakat tevekkül, sebeplere başvurmayı terk etmek değildir.

İnsan çalışmalı, üretmeli ve sorumluluklarını yerine getirmelidir.

Çalışmak Neden Önemlidir?

İnsan ihtiyaçlarını karşılamak için emek verir.

Bir çiftçi toprağı işler.

Bir öğretmen eğitim verir.

Bir doktor hastaları tedavi eder.

Bir esnaf ticaret yapar.

Bir işçi üretime katkıda bulunur.

Bu faaliyetler, toplumun ihtiyaçlarının karşılanmasında önemli rol oynar.

Tevekkülün Doğru Anlaşılması

Tevekkül eden insan çalışır.

Tedbir alır.

Plan yapar.

Hakkını arar.

İmkânlarını değerlendirir.

Sonra sonucu Allah’ın takdirine bırakır.

Bu anlayış, hem insanın sorumluluğunu hem de Allah’a olan güvenini birlikte korur.

12. Helal Kazanç ve Er-Rezzâk İsmi

Allah’ın rızık verici olduğuna inanmak, kazancın nasıl elde edildiğinin önemsiz olduğu anlamına gelmez.

İslâm’da helal kazanç büyük önem taşır.

İnsan başkalarının hakkını yememelidir.

Ticarette hile yapmamalıdır.

Ölçü ve tartıda dürüst olmalıdır.

Emanete riayet etmelidir.

Haksız kazançtan sakınmalıdır.

Rızkın Bereketi

Bereket, yalnızca maddî miktarın artması anlamında değerlendirilmez.

İslâmî anlayışta bir nimetin hayırlı ve faydalı olması da bereketle ilişkilidir.

İnsan çok para kazanabilir fakat kazancını yanlış işlerde kullanabilir.

Başka bir insan daha az imkâna sahip olsa da hayatını huzurlu, ölçülü ve faydalı şekilde sürdürebilir.

Bu sebeple kazancın miktarı kadar elde ediliş biçimi ve kullanılışı da önemlidir.

Ticarette Dürüstlük

Er-Rezzâk ismini tanıyan bir esnaf, rızkını artırmak için başkalarını aldatmamalıdır.

Ürünün kusurlarını gizlememelidir.

Yanlış bilgi vermemelidir.

Haksız fiyatlandırma ve aldatıcı uygulamalardan sakınmalıdır.

Rızkın Allah’tan olduğuna inanmak, ticarette dürüstlük ve kul hakkına riayet sorumluluğunu güçlendirmelidir.

13. Kanaat ve İktisat Risalesi

Bediüzzaman Said Nursî, On Dokuzuncu Lem’a’da iktisat ve kanaat konularını ele alır.

İktisat, nimetleri ölçülü kullanmak ve israftan kaçınmak anlamında değerlendirilir.

Kanaat ise insanın sahip olduğu nimetlerin kıymetini bilmesi ve sürekli daha fazlasını isteme hırsını kontrol etmesidir.

Kanaat Tembellik Değildir

Kanaat, insanın çalışmayı bırakması anlamına gelmez.

İnsan daha iyi şartlarda yaşamak için çalışabilir.

Mesleğini geliştirebilir.

Kazancını artırmaya çalışabilir.

Fakat bunu yaparken hırsın, israfın ve haksız kazancın esiri olmamalıdır.

İktisat Neden Önemlidir?

Çünkü nimetler sınırsız tüketim için verilmiş değildir.

Su israf edilmemelidir.

Gıda gereksiz yere çöpe atılmamalıdır.

Enerji bilinçli kullanılmalıdır.

İnsan ihtiyaçlarıyla arzularını birbirinden ayırmaya çalışmalıdır.

Risale-i Nur Perspektifi

İktisat, yalnızca ekonomik bir davranış değildir.

Aynı zamanda nimete saygı ve şükür anlayışıyla ilişkilidir.

İnsan nimetin gerçek sahibini düşündüğünde onu gereksiz yere tüketmekten sakınır.

14. Rızık ve İsraf Arasındaki Münasebet

Kur’ân-ı Kerîm’de şöyle buyrulur:

“Yiyin, için fakat israf etmeyin.”

A‘râf suresi, 31. ayetten

Bu ayet, nimetlerden yararlanırken ölçülü olmayı öğretir.

Gıda İsrafı

Gıda israfı hem ekonomik hem çevresel hem de ahlâkî sonuçlar doğurabilir.

Üretilen gıdaların bir kısmı tüketilmeden kaybedilir veya atılır.

Bu durum su, enerji, emek ve diğer kaynakların da boşa kullanılmasına neden olur.

Su İsrafı

Su, hayat için temel bir nimettir.

Temiz su kaynaklarının korunması önemlidir.

İnsan suyu bilinçli kullanmalıdır.

Tüketim Ahlâkı

İnsan her arzu ettiği şeyi satın almak zorunda değildir.

İhtiyaçlarını değerlendirmelidir.

Gereksiz tüketimden sakınmalıdır.

İmkânları ölçüsünde paylaşmaya önem vermelidir.

Bu davranışlar, Er-Rezzâk ismini tanımanın günlük hayata yansıyan ahlâkî dersleri arasında değerlendirilebilir.

15. Rızık ve İnfak Hakikati

İnfak, Allah’ın verdiği nimetlerden başkalarının yararına harcamaktır.

İslâm’da zekât, sadaka ve yardımlaşma büyük önem taşır.

Rızık Neden Paylaşılmalıdır?

Çünkü insanlar aynı imkânlara sahip değildir.

Bazıları hastalık, işsizlik, afet veya başka nedenlerle geçim sıkıntısı yaşayabilir.

Toplumda yoksullukla mücadele etmek, yalnızca bireylerin değil, kurumların ve kamu düzeninin de sorumluluğudur.

Kur’ân’da İnfak

“Sevdiğiniz şeylerden Allah yolunda harcamadıkça iyiliğe erişemezsiniz.”

Âl-i İmrân suresi, 92. ayetten

Bu ayet, paylaşmanın yalnızca ihtiyaç fazlasını vermekten ibaret olmadığını hatırlatır.

İnsan sevdiği nimetlerden de başkalarının yararına harcayabilir.

Yardımlaşmanın Manevî Yönü

İnsan sahip olduğu malı mutlak ve sınırsız bir mülkiyet anlayışıyla değerlendirmemelidir.

Allah’ın verdiği nimetleri sorumlulukla kullanmalıdır.

Yoksula yardım etmelidir.

Yetimi korumalıdır.

İhtiyaç sahiplerinin hakkını gözetmelidir.

Bu yaklaşım, rızık inancını toplumsal adaletle ilişkilendirir.

16. Rızık ve Kader Meselesi

Rızık meselesi kader inancıyla da ilişkilidir.

İslâm’a göre Allah insanların rızıklarını bilir.

Fakat Allah’ın rızkı bilmesi, insanın çalışmasının ve tercihlerinin önemsiz olduğu anlamına gelmez.

İnsan helal veya haram yollar arasında tercihler yapabilir.

Kazancını doğru veya yanlış işlerde kullanabilir.

Çalışabilir veya tembellik edebilir.

Başkalarının hakkını gözetebilir veya haksızlık yapabilir.

Bu tercihler ahlâkî sorumluluk doğurur.

Rızık Yazılmışsa Çalışmak Neden Gereklidir?

Çünkü İslâmî kader anlayışında sebepler de Allah’ın yarattığı düzenin parçasıdır.

İnsan rızkını çoğu zaman çalışarak elde eder.

Çalışmak, rızıklandırma düzeninin önemli sebeplerinden biridir.

Kader, insanın iradesini ve sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Fakirlik ve Zenginlik

Fakirlik her zaman tembellikten kaynaklanmaz.

Zenginlik de her zaman daha fazla çalışmanın sonucu değildir.

Ekonomik şartlar, eğitim imkânları, sağlık, toplumsal yapı, miras ve çeşitli başka etkenler insanların maddî durumunu etkileyebilir.

Bu sebeple fakir insanları suçlamak veya zenginliği kesin bir ilâhî üstünlük işareti saymak doğru değildir.

17. İmam Gazâlî Perspektifinde Er-Rezzâk İsmi

İmam Gazâlî, el-Maksadü’l-Esnâ adlı eserinde Allah’ın güzel isimlerini açıklarken insanın bu isimlerden alabileceği ahlâkî derslere de dikkat çeker.

Er-Rezzâk ismi üzerinde düşünmek, insanın rızkın gerçek sahibini tanımasına vesile olur.

İnsan kendi gücünü ve kazancını mutlaklaştırmamalıdır.

Aynı zamanda başkalarının rızkına vesile olabilecek imkânları da değerlendirmelidir.

İnsan Rızıklandırma Ahlâkından Nasıl Ders Alır?

İnsan aç olanı doyurabilir.

Yoksula yardım edebilir.

Bir öğrenciye eğitim desteği verebilir.

İş imkânı oluşturabilir.

Bir aileye geçim desteği sağlayabilir.

Bilgisini başkalarıyla paylaşabilir.

Böylece Allah’ın verdiği nimetlerin başkalarına ulaşmasına vesile olabilir.

Ancak insan mutlak anlamda rızık yaratıcısı değildir.

Yaratılmış imkânları kullanan ve paylaşan bir kuldur.

18. Er-Rezzâk İsminin Diğer İlâhî İsimlerle Münasebeti

İlâhî isim

Rızıklandırmayla münasebeti

Er-Rezzâk

Bütün rızıkları yaratan ve veren

Er-Rahmân

Rahmeti bütün yaratılmışları kuşatan

Er-Rahîm

Rahmetiyle kullarına ihsan eden

El-Kerîm

Sonsuz kerem ve cömertlik sahibi

El-Vehhâb

Karşılıksız ihsan eden

El-Latîf

İnce lütuflarla ihsan eden

El-Alîm

Bütün ihtiyaçları eksiksiz bilen

El-Hakîm

Her şeyi hikmetle yaratan

El-Kadîr

Her şeye gücü yeten

El-Hâlık

Bütün varlıkları yaratan

El-Mukît

Rızık ve gıda veren, gözeten

El-Kayyûm

Bütün varlıkları ayakta tutan

Bir buğday tanesinin yaratılışında El-Hâlık ismi düşünülür.

Yetişmesindeki düzen ve ölçüde El-Hakîm ismi tefekkür edilir.

Besin hâline gelmesinde Er-Rezzâk ismi hatırlanır.

İnsanlara sunulan nimet yönünde Er-Rahmân ve El-Kerîm isimleri üzerinde düşünülür.

Bütün bu isimler tek olan Allah’ın farklı kemal sıfatlarını ve fiillerini tanıtır.

19. Er-Rezzâk İsminin İnsana Verdiği On Büyük Ders

  1. Rızkın gerçek yaratıcısı Allah’tır. İnsan sebepler âleminde çalışarak rızkını elde eder.

  2. Bütün canlılar rızka muhtaçtır. Hiçbir yaratılmış mutlak anlamda ihtiyaçsız değildir.

  3. Rızıklandırma, Allah’ın rahmet ve hikmetiyle birlikte düşünülmelidir.

  4. Güneş, su, toprak ve canlıların beslenme mekanizmaları rızık tefekkürüne vesile olur.

  5. Tevekkül çalışmayı terk etmek değildir. İnsan gayret etmeli ve Allah’a güvenmelidir.

  6. Helal kazanç önemlidir. Rızık elde ederken başkalarının hakkı yenmemelidir.

  7. Kanaat ve iktisat, nimetlerin kıymetini bilmeyi öğretir.

  8. İsraf, nimetlere karşı sorumluluk anlayışıyla bağdaşmaz.

  9. İnfak ve yardımlaşma, rızık inancının toplumsal ahlâka yansımasıdır.

  10. Er-Rezzâk ismini tanımak, şükür, tevekkül ve merhamet şuurunu güçlendirir.

20. Er-Rezzâk İsmiyle Dua ve Zikir

Kur’ân-ı Kerîm’de Hz. İbrahim’in duasında şöyle buyrulur:

Arapça:

رَبِّ اجْعَلْ هَٰذَا بَلَدًا آمِنًا وَارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَرَاتِ

Türkçe okunuşu:

Rabbi’c‘al hâzâ beleden âminen verzuk ehlehû mines-semerât.

Anlamı:

“Rabbim! Burayı güvenli bir belde kıl ve halkını çeşitli ürünlerle rızıklandır.”

Bakara suresi, 126. ayetten.

Bu dua, güvenlik ve rızkın insan hayatındaki önemini hatırlatır.

Rızık Duası

Allah’ım! Sen Er-Rezzâk’sın. Bütün canlıların rızkını yaratan ve veren Sensin. Bana helal, temiz ve bereketli rızık nasip et.

Beni haram kazançtan, haksızlıktan, israftan ve aşırı hırstan koru. Kazancımda dürüstlük, hayatımda kanaat ve nimetlerinde şükür nasip et.

Bana verilen nimetleri ihtiyaç sahipleriyle paylaşmayı kolaylaştır. Rızık endişesiyle kulluk vazifelerimi unutmaktan beni koru. Âmin.

21. Risale-i Nur Perspektifinde Rezzâkiyetin En Derin Dersi

Risale-i Nur’un rızık tefekküründe insanın aczi ve ihtiyacı önemli bir yer tutar.

İnsan kendi hayatını tek başına sürdüremez.

Havaya muhtaçtır.

Suya muhtaçtır.

Gıdaya muhtaçtır.

Sağlığa ve güvenliğe muhtaçtır.

Bütün bu ihtiyaçlar insanın yaratılmış ve sınırlı bir varlık olduğunu hatırlatır.

Fakat insan yalnızca ihtiyaç sahibi değildir.

Aynı zamanda kendisine sunulan nimetleri fark edebilecek bir akla ve şükredebilecek bir kalbe sahiptir.

Bir lokma ekmek, insan için yalnızca enerji kaynağı değildir.

İmanî tefekkür açısından o lokma, Allah’ın rızıklandırma fiilini hatırlatan bir nimettir.

Bir bardak su yalnızca kimyasal bir madde değildir.

Hayatın devamına hizmet eden büyük bir ihsandır.

Bir meyve yalnızca tat ve besin değeri taşımaz.

Yaratılıştaki ilim, kudret, hikmet ve rahmet üzerinde düşünmeye de vesile olur.

Rızık Endişesinden Tevekküle

İnsan gelecekteki geçimini düşünebilir.

İşini kaybetmekten korkabilir.

Maddî sıkıntılar yaşayabilir.

Er-Rezzâk ismi, insana çalışmayı terk etmeden Allah’a güvenmeyi öğretir.

İnsan elinden gelen gayreti göstermelidir.

Helal kazanç yollarını aramalıdır.

İmkânlarını doğru değerlendirmelidir.

Fakat bütün hayatını yalnızca rızık endişesine teslim etmemelidir.

Çünkü insanın yaratılış gayesi yalnızca maddî ihtiyaçlarını karşılamak değildir.

İman, ibadet, güzel ahlâk ve Allah’ı tanıma da insanın temel vazifelerindendir.

Rezzâkiyetin en derin dersi, rızkın peşinde koşarken Rezzâk olan Allah’ı unutmamaktır.

Sonuç: Bütün Rızıkların Gerçek Sahibi Allah’tır

Er-Rezzâk ismi, Allah’ın bütün yaratılmışların rızkını yaratan ve veren olduğunu bildirir.

Güneşin enerji sağlamasından bitkilerin besin üretimine, topraktaki mikroorganizmaların faaliyetlerinden okyanuslardaki besin ağlarına, anne rahmindeki bebeğin beslenmesinden insan bedenindeki sindirim sistemine kadar pek çok hadise, rızıklandırma üzerinde tefekkür etmeye vesile olur.

Risale-i Nur perspektifinde bu düzen, Allah’ın ilim, kudret, rahmet ve hikmetinin işaretleri olarak değerlendirilir.

İnsan bu hakikati kavradıkça kendi ihtiyaçlarını daha iyi anlar.

Allah’a olan muhtaçlığını fark eder.

Nimetlere şükreder.

Helal kazanç için çalışır.

İsraftan kaçınır.

Kanaat sahibi olmaya gayret eder.

İhtiyaç sahipleriyle paylaşır.

Ve rızkın gerçek sahibi olan Allah’a tevekkül eder.

Er-Rezzâk isminin insana verdiği en büyük ders şudur:

Ey insan! Her gün yediğin ekmeği, içtiğin suyu ve sana verilen bütün nimetleri düşün. Bu nimetlerin meydana gelmesinde ne kadar çok sebebin bulunduğunu fark et. Çalış, üret, helal kazan ve başkalarının hakkını gözet. Fakat rızkın peşinde koşarken Rezzâk olan Rabbini unutma. Nimetlere şükret, israftan sakın ve sana verilen rızıktan ihtiyaç sahiplerine de pay ayır.

Başlıca kaynaklar

Bu makale, Kur’ân ayetleri, hadisler, İmam Gazâlî’nin Esmâ-i Hüsnâ açıklamaları ve Risale-i Nur’un rızık ve iktisat bahisleri ışığında hazırlanmış özgün bir tefekkür çalışmasıdır. Kaynaklardan kelimesi kelimesine aktarım değildir.

  • Kur’ân-ı Kerîm: Bakara 2:126; Âl-i İmrân 3:92; A‘râf 7:31; Hûd 11:6; Ankebût 29:62; Mülk 67:15; Zâriyât 51:58.

  • Tirmizî, Zühd, 33 — Kuşların rızıklandırılması ve tevekkül hadisi.

  • Bediüzzaman Said Nursî, Lem’alar, On Dokuzuncu Lem’a (İktisat Risalesi).

  • Bediüzzaman Said Nursî, Lem’alar, On Dördüncü Lem’a, İkinci Makam.

  • Bediüzzaman Said Nursî, Sözler, Birinci Söz.

  • Bediüzzaman Said Nursî, Mektubat, tevhid ve rahmet bahisleri.

  • İmam Gazâlî, el-Maksadü’l-Esnâ fî Şerhi Esmâillâhi’l-Hüsnâ.

Talim-i Esmâ — Ders Takvimi

1. El-Hayy

Hayat

2. El-Kayyûm

Varlıkların devamı

3. El-Alîm

İlim

4. El-Kadîr

Kudret

5. El-Hakîm

Hikmet

6. Er-Rahmân

Kuşatıcı rahmet

7. Er-Rahîm

Hususi rahmet

8. Er-Rezzâk

Rızıklandırma

SIRADAKİ DERS

9. Ders: EL-HAFÎZ (الْحَفِيظُ)

Allah’ın her şeyi koruması, hafîziyet hakikati, DNA’da genetik bilginin muhafazası, insan hafızası, canlıların korunma mekanizmaları, amellerin kaydedilmesi, kader ve ahiret ile Risale-i Nur’da Hafîziyet delilleri.

 

 

Yorumlar:

Yorum Yazabilirsiniz.

Mail adresiniz gizli kalacaktır. Lütfen bütün alanları doldurun. *


Benzer Bloglar

ALLAH’A İMAN
  • Salih Avcı
  • 20.02.2023
ALLAH’A İMAN
24 Altın
  • Salih Avcı
  • 21.02.2023
24 Altın
Allah Marifeti
  • Salih Avcı
  • 21.02.2023
Allah Marifeti
Deprem hutbesi
  • Salih Avcı
  • 22.02.2023
Deprem hutbesi
Büyük Günahlardan Kaçınma
  • Salih Avcı
  • 22.02.2023
Büyük Günahlardan Kaçınma
Küll Cüz Kavramları
  • Salih Avcı
  • 15.12.2024
Küll Cüz Kavramları
ENE ÜZERİNE
  • Salih Avcı
  • 15.12.2024
ENE ÜZERİNE
Meleklere İman
  • Salih Avcı
  • 16.12.2024
Meleklere İman
Hakikatli Bir Hatıra
  • Salih Avcı
  • 22.02.2025
Hakikatli Bir Hatıra
KADERE BİR DE BÖYLE BAK
  • Salih Avcı
  • 16.05.2025
KADERE BİR DE BÖYLE BAK
KADERE İMAN İZAHI
  • Salih Avcı
  • 09.08.2025
KADERE İMAN İZAHI
 TEVEKKÜL
  • Salih Avcı
  • 10.08.2025
TEVEKKÜL
Hırs ve Azim
  • Salih Avcı
  • 10.08.2025
Hırs ve Azim
Hastalar için Manevi Reçete
  • Salih Avcı
  • 30.11.2025
Hastalar için Manevi Reçete
Kamil Mürşid
  • Salih Avcı
  • 20.01.2026
Kamil Mürşid
Çocuğu Vefat Edenen Teselli
  • Salih Avcı
  • 22.05.2026
Çocuğu Vefat Edenen Teselli
Aklın Mertebeleri
  • Salih Avcı
  • 04.08.2026
Aklın Mertebeleri
Dinin Direği Namaz
  • Salih Avcı
  • 10.08.2026
Dinin Direği Namaz
Tevhid Ehadiyet Vahdaniyet
  • Salih Avcı
  • 11.08.2026
Tevhid Ehadiyet Vahdaniyet
İnsan Kimdir?
  • Salih Avcı
  • 11.08.2026
İnsan Kimdir?
Vesvese Takıntı
  • Salih Avcı
  • 12.08.2026
Vesvese Takıntı
Besmelenin Büyük Sırrı
  • Salih Avcı
  • 15.08.2026
Besmelenin Büyük Sırrı
Gerçek Mutluluğun Sırrı
  • Salih Avcı
  • 15.08.2026
Gerçek Mutluluğun Sırrı
Nefis Terbiyesi
  • Salih Avcı
  • 15.08.2026
Nefis Terbiyesi
Gıybet
  • Salih Avcı
  • 15.08.2026
Gıybet
Riba Nedir?
  • Salih Avcı
  • 15.08.2026
Riba Nedir?
Zekat ve İnfak
  • Salih Avcı
  • 15.08.2026
Zekat ve İnfak
İhlas
  • Salih Avcı
  • 15.08.2026
İhlas
Mehdiyet
  • Salih Avcı
  • 15.08.2026
Mehdiyet
Kainat Ağacı ve İnsan
  • Salih Avcı
  • 16.08.2026
Kainat Ağacı ve İnsan
Anne Baba Hakkı
  • Salih Avcı
  • 17.08.2026
Anne Baba Hakkı
Gençlik Rehberi
  • Salih Avcı
  • 17.08.2026
Gençlik Rehberi
AKTİF SABIR VE SABR-I CEMÎL
  • Salih Avcı
  • 13.09.2026
AKTİF SABIR VE SABR-I CEMÎL
 BEŞ HİKMETLİ CÜMLE
  • Salih Avcı
  • 23.09.2026
 BEŞ HİKMETLİ CÜMLE
 EL-HAYY
  • Salih Avcı
  • 30.10.2026
EL-HAYY
EL-KAYYÛM
  • Salih Avcı
  • 03.11.2026
EL-KAYYÛM
EL-ALÎM
  • Salih Avcı
  • 05.11.2026
EL-ALÎM
 EL-HAFÎZ
  • Salih Avcı
  • 05.11.2026
EL-HAFÎZ
 ER-REZZÂK
  • Salih Avcı
  • 05.11.2026
ER-REZZÂK
ER-RAHÎM
  • Salih Avcı
  • 05.11.2026
ER-RAHÎM
ER-RAHMÂN
  • Salih Avcı
  • 05.11.2026
ER-RAHMÂN
EL-KADÎR
  • Salih Avcı
  • 09.11.2026
EL-KADÎR
EL-HAKÎM
  • Salih Avcı
  • 09.11.2026
EL-HAKÎM