- Salih Avcı
- 20.02.2023
Kur’ân-ı Kerîm, sünnet, İmam Gazâlî ve Risale-i Nur perspektifinde ayrıntılı tefekkür makalesi
Kâinata dikkatle baktığımızda yalnızca yaratılışın büyüklüğünü, kudretini ve hikmetini değil, aynı zamanda sayısız nimetin varlığını görürüz.
Güneş ışık ve ısı verir. Bulutlardan yağmur iner. Toprak bitkilerin yetişmesine imkân sağlar. Ağaçlar meyve verir. Canlılar kendilerine uygun besinlerle hayatlarını sürdürür.
İnsan dünyaya geldiğinde kendi ihtiyaçlarını karşılayabilecek durumda değildir.
Yürüyemez, konuşamaz, beslenmesini tek başına sağlayamaz.
Fakat çoğu zaman kendisini koruyan, besleyen ve büyüten bir şefkat ortamıyla karşılaşır.
Anne sütü, ebeveyn bakımı, insan bedeninin gelişim kabiliyetleri ve çevresindeki hayat şartları, insanın ne kadar çok nimete muhtaç olduğunu gösterir.
Kur’ân-ı Kerîm, bütün bu nimetlerin nihai kaynağını Allah’ın rahmetiyle ilişkilendirir.
Er-Rahmân ismi, Allah’ın rahmetinin genişliğini, kuşatıcılığını ve bütün yaratılmışlara uzanan ihsanını bildirir.
Risale-i Nur perspektifinde rahmet, kâinatı anlamlandıran en büyük hakikatlerden biridir.
Bir canlının rızıklandırılmasından bir bebeğin korunmasına, baharın gelişinden insanın bağışlanma ümidine kadar pek çok hadise, Allah’ın rahmeti üzerinde tefekkür etmeye vesile olur.
Er-Rahmân, rahmeti son derece geniş olan, bütün yaratılmışlara sayısız nimetler ihsan eden Allah demektir.
Rahmân ismi, Arapçadaki rahmet kökünden gelir.
İslâm âlimleri bu ismin Allah’ın kuşatıcı rahmetini bildirdiğini açıklamışlardır.
Er-Rahmân ismi, Allah’a mahsus bir isim olarak kullanılır.
Rahmet ise merhamet etmek, iyilikte bulunmak, nimet vermek, korumak ve ihtiyaçları karşılamak gibi anlamlarla ilişkilidir.
Fakat Allah’ın rahmeti, insanın merhametine benzemez.
İnsan merhamet ettiğinde duygulanabilir.
Üzülebilir.
Bir başkasının acısını hissedebilir.
Allah ise yaratılmışlara mahsus duygusal değişimlerden ve eksikliklerden münezzehtir.
Allah’ın rahmeti, O’nun kemaline uygun bir sıfattır.
Kur’ân-ı Kerîm’de Er-Rahmân ve Er-Rahîm isimleri çoğu zaman birlikte zikredilir.
Klasik tefsirlerde yaygın olarak yapılan açıklamalardan birine göre:
Er-Rahmân: Allah’ın bütün yaratılmışları kuşatan geniş rahmetini ifade eder.
Er-Rahîm: Allah’ın rahmetinin kullarına yönelik devamlı ve özel yönlerini, özellikle müminlere ahiretteki rahmetini hatırlatır.
Bu ayrım, iki ismin anlamını kavramaya yardımcı olan yaygın bir açıklamadır. Ancak âlimler arasında isimlerin anlam incelikleri hakkında farklı yorumlar da bulunmaktadır.
|
Er-Rahmân |
Er-Rahîm |
|---|---|
|
Rahmetin genişliğini ve kuşatıcılığını vurgular. |
Rahmetin devamlılığını ve kullara yönelik hususi yönlerini vurgular. |
|
Bütün yaratılmışlara uzanan nimetleri düşündürür. |
Bağışlanma, hidayet ve ahiret rahmetini de hatırlatır. |
|
Kâinattaki genel rahmet tecellileriyle ilişkilendirilir. |
Özellikle iman ve kulluk hayatındaki rahmetle ilişkilendirilir. |
Her iki isim de tek olan Allah’ın rahmetini bildirir.
“Rahmetim her şeyi kuşatmıştır.”
A‘râf suresi, 156. ayetten
Bu ayet, ilâhî rahmetin genişliğini bildirir.
Allah’ın rahmeti yalnızca insanlarla sınırlı değildir.
Hayvanlar, bitkiler ve diğer yaratılmışlar da Allah’ın yarattığı nimetlerden yararlanır.
Güneşin ışığı, yağmur, hava, su ve yeryüzündeki rızık imkânları bu geniş rahmet üzerinde düşünmeye vesile olur.
Ayetin devamında rahmetin belirli kullara yazılmasına ilişkin özel bir bildirim de bulunur. Bu sebeple ayetin genel rahmet ve özel rahmet yönleri birlikte değerlendirilmelidir.
“Rabbiniz rahmeti kendi üzerine yazmıştır.”
En‘âm suresi, 54. ayetten
Bu ayet, Allah’ın kullarına yönelik rahmetini bildirir.
İnsan hata yapabilir.
Günaha düşebilir.
Yanlış kararlar verebilir.
Fakat samimi tövbe ile Allah’a yönelme kapısı açıktır.
Allah’ın rahmetine güvenmek, günahları önemsememek anlamına gelmez.
Aksine insanın hatalarını fark ederek Allah’a yönelmesini gerektirir.
“Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin. Şüphesiz Allah bütün günahları bağışlar.”
Zümer suresi, 53. ayetten
Bu ayet, tövbe eden kullar için büyük bir ümit kaynağıdır.
İnsan geçmişte ne kadar hata yapmış olursa olsun, samimi şekilde tövbe ederek Allah’ın bağışlamasını isteyebilir.
Ancak tövbe, yalnızca sözle pişmanlık bildirmek değildir.
Günahtan uzaklaşmayı, pişmanlığı ve tekrar etmemeye yönelik samimi iradeyi gerektirir.
Kul hakkı söz konusu olduğunda ise hakların iadesi veya helalleşme sorumluluğu da önemlidir.
Bediüzzaman Said Nursî, Risale-i Nur’un birçok bölümünde Allah’ın rahmetini kâinatın en önemli hakikatlerinden biri olarak ele alır.
Özellikle On Dördüncü Lem’a’nın İkinci Makamı, Besmele’nin sırlarını ve rahmet hakikatini anlamak bakımından önemlidir.
Bu bahiste Bismillâhirrahmânirrahîm ifadesi, insanı Allah’ın rahmetine yönlendiren büyük bir hakikat olarak açıklanır.
Risale-i Nur perspektifinde kâinattaki nimetler, Allah’ın rahmetini tanıtan işaretlerdir.
Bir meyvenin yaratılması, bir canlının beslenmesi, bir yavrunun korunması ve yeryüzünün hayat için uygun şartlar taşıması rahmet üzerinde düşünmeye vesile olur.
Güneş yalnızca bir insan için doğmaz.
Yağmur yalnızca bir ağacın üzerine yağmaz.
Hava yalnızca belirli canlıların kullanımına ayrılmış değildir.
Bu nimetler, çok sayıda canlının hayatını sürdürmesine hizmet eder.
Risale-i Nur’un rahmâniyet tefekküründe bu geniş ihsan, Allah’ın kuşatıcı rahmetinin işaretlerinden biri olarak değerlendirilir.
Canlıların farklı ihtiyaçları bulunmaktadır.
Bir kuşun beslenme şekliyle bir balığın beslenme şekli aynı değildir.
Bir bebeğin ihtiyaçlarıyla yetişkin bir insanın ihtiyaçları farklıdır.
Bitkilerin su, ışık ve mineral ihtiyaçları vardır.
Bu farklı ihtiyaçların karşılanmasına imkân veren yaratılış düzeni, imanî tefekkür açısından rahmetin tecellileri arasında görülür.
İnsan kendisine verilen nimetleri düşündüğünde, bu nimetlerin nihai kaynağına yönelir.
Bir bardak suyun kıymetini anlar.
Bir lokma ekmeğin meydana gelmesinde ne kadar çok şartın bulunduğunu fark eder.
Sağlığın ve hayatın değerini düşünür.
Böylece rahmet tefekkürü, şükür ve marifetullaha kapı açar.



Yeryüzündeki hayatın devamı için güneş enerjisi, su ve atmosfer büyük önem taşır.
Güneş, yeryüzüne enerji sağlar.
Bu enerji bitkilerin fotosentez yapmasına imkân verir.
İklim sisteminin işleyişinde temel rol oynar.
Su döngüsünün devamına katkıda bulunur.
İnsanlar ve diğer canlılar, doğrudan veya dolaylı olarak güneş enerjisine bağlı birçok süreçten yararlanır.
İmanî tefekkür açısından güneşin bu faydaları Allah’ın rahmetini hatırlatan nimetlerdir.
Su, bilinen hayat biçimleri için temel öneme sahiptir.
Hücrelerde çok sayıda kimyasal reaksiyon sulu ortamda gerçekleşir.
İnsan bedeni suya ihtiyaç duyar.
Bitkiler su olmadan normal büyüme faaliyetlerini sürdüremez.
Kur’ân-ı Kerîm’de şöyle buyrulur:
“Her canlı şeyi sudan yarattık.”
Enbiyâ suresi, 30. ayetten
Bu ayet, suyun hayatla olan münasebeti üzerinde düşünmeye davet eder.
Atmosfer, yeryüzündeki hayatın devamı için önemli işlevler görür.
Oksijen, insan ve birçok canlının hücresel solunumunda kullanılır.
Karbondioksit, fotosentez için gereklidir.
Atmosfer ayrıca Dünya'nın enerji dengesinde ve zararlı ışınımın bir bölümünden korunmasında rol oynar.
Bu sistemler, yaratılıştaki nimetler üzerinde tefekkür etmeye vesile olur.






![[Video] Brave Mother Elephant Saves Her Calf from Muddy Peril](/admin/resimler/makale-gorselleri/2026/11/8128f33cefc69c502c2c83a8b3276fd59eea4568ac190e69f9902bf430ee14e3.jpg)
Anne şefkati, rahmet üzerinde düşünmek için en etkileyici örneklerden biridir.
İnsan yavrusu doğduğunda son derece bakıma muhtaçtır.
Kendi başına beslenemez.
Tehlikelerden korunamaz.
İhtiyaçlarını konuşarak ifade edemez.
Bu dönemde ebeveyn ve diğer bakım verenlerin ilgisi, bebeğin hayatı ve gelişimi bakımından büyük önem taşır.
Anne sütü, bebek için önemli besin maddeleri ve bağışıklıkla ilişkili bileşenler içerir.
Bebeğin gelişimini destekleyen biyolojik özelliklere sahiptir.
Ancak her annenin emzirme imkânı veya tercihi aynı olmayabilir. Uygun alternatif beslenme yöntemleriyle de bebeklerin sağlıklı gelişimi desteklenebilir.
Buradaki tefekkür, anneliği tek bir biyolojik davranışa indirgemek değildir.
Asıl mesele, yeni doğan insanın ihtiyaçları ve bu ihtiyaçların karşılanmasına imkân veren hayat düzenidir.
Birçok hayvan türünde yavru bakımı görülür.
Kuşlar yavrularını besler.
Bazı memeliler yavrularını uzun süre korur.
Filler, yunuslar ve çeşitli primatlar sosyal bakım davranışları gösterebilir.
Bu davranışlar biyolojik açıdan hormonlar, sinir sistemi, öğrenme ve evrimsel süreçlerle ilişkilidir.
İmanî tefekkür açısından ise yavru bakımının varlığı, yaratılmışlara verilen şefkat kabiliyetleri üzerinde düşünmeye vesile olur.
İslâmî anlayışta insanın ve hayvanların merhameti yaratılmıştır.
Allah’ın rahmeti ise ezelîdir.
Bu sebeple bir annenin şefkati, Allah’ın rahmetinin kendisi değildir.
Allah’ın yarattığı bir merhamet kabiliyetidir.
Bu ayrım tevhid açısından önemlidir.
İnsan bedeni, hayatın devamını sağlayan çok sayıda sistemden meydana gelir.
Kalp kan dolaşımını sağlar.
Akciğerler gaz alışverişini gerçekleştirir.
Böbrekler sıvı ve elektrolit dengesinin düzenlenmesine katkıda bulunur.
Bağışıklık sistemi birçok hastalık etkenine karşı savunma sağlar.
Sinir sistemi bedenin çeşitli faaliyetlerini düzenler.
İnsan bedeninde yaralanma sonrasında onarım süreçleri başlayabilir.
Kan pıhtılaşması, bağışıklık hücrelerinin faaliyetleri ve doku yenilenmesi bu süreçte rol oynar.
Her yara tamamen iyileşmeyebilir ve bazı durumlarda tıbbi müdahale gerekebilir.
Fakat bedenin onarım kabiliyetleri, yaratılıştaki nimetler üzerinde düşünmeye vesile olur.
Bağışıklık sistemi, vücudu birçok enfeksiyon etkenine karşı korumaya yardımcı olur.
Doğuştan gelen ve sonradan kazanılan bağışıklık mekanizmaları bulunmaktadır.
Bu sistemler kusursuz değildir.
Bazen hastalıklar gelişebilir veya bağışıklık sistemi yanlış tepkiler verebilir.
Bununla birlikte bağışıklık mekanizmalarının varlığı, insan bedenindeki koruyucu süreçleri anlamak bakımından önemlidir.
Acı her zaman yalnızca zarar veren bir his değildir.
Bazı durumlarda bedendeki tehlike veya hasarı haber veren koruyucu bir işaret olabilir.
Örneğin sıcak bir yüzeye dokunulduğunda oluşan ağrı ve refleksler, kişinin elini çekmesine yardımcı olabilir.
Fakat her acının faydalı olduğunu söylemek doğru değildir.
Kronik ağrı gibi durumlarda acı ciddi bir hastalık yüküne dönüşebilir.
İmanî tefekkürde acının bazı koruyucu işlevleri düşünülebilir; fakat bu, acı çeken insanların sıkıntılarını küçümsemeyi haklı çıkarmaz.



Yeryüzünde çok farklı beslenme biçimlerine sahip canlılar bulunmaktadır.
Arılar çiçeklerden nektar toplar.
Otçul hayvanlar bitkilerle beslenir.
Etçil hayvanlar başka hayvanları tüketir.
Ayrıştırıcı canlılar ölü organik maddelerin parçalanmasına katkıda bulunur.
Bu ilişkiler, ekosistemlerde besin ağlarını oluşturur.
Er-Rezzâk, rızkı yaratan ve veren Allah’ı tanıtır.
Er-Rahmân ise bu rızıklandırmanın geniş rahmet yönünü düşündürür.
Bir kuşun beslenmesi yalnızca kendi hareketlerine bağlı değildir.
Yaşadığı çevreye, besin kaynaklarına ve ekolojik ilişkilere de bağlıdır.
Bir insanın sofrasına gelen ekmek de toprağın, suyun, güneşin ve insan emeğinin bulunduğu uzun bir süreçten geçer.
İmanî tefekkür açısından bütün bu sebepler Allah’ın yarattığı rızık düzeninin parçalarıdır.
Allah’ın rızık verici olduğuna inanmak, insanın çalışmayı bırakması anlamına gelmez.
İnsan çalışmalı, üretmeli, paylaşmalı ve ihtiyaç sahiplerine yardım etmelidir.
Açlık ve yoksulluk karşısında yalnızca kaderden söz etmek yeterli değildir.
İnsanın adalet, yardımlaşma ve infak sorumlulukları vardır.







Bir meyveyi düşünelim.
Elma, portakal, üzüm veya incir...
Her birinin rengi, kokusu, tadı ve besin özellikleri farklıdır.
Bitkiler, fotosentez yoluyla organik maddeler üretir.
Topraktan su ve mineraller alır.
Büyür, çiçek açar ve türüne göre meyve oluşturabilir.
Meyveler insanlara ve birçok hayvana besin sağlar.
Vitaminler, mineraller, lif ve çeşitli besin bileşenleri içerebilir.
Bazı meyveler tohumların yayılmasına yardımcı olur.
Bu sebeple meyvelerin hem bitkinin üreme döngüsünde hem de diğer canlıların beslenmesinde önemli rolleri bulunmaktadır.
Risale-i Nur’da meyveler ve nimetler, Allah’ın rahmetini tanıtan eserler olarak sıkça tefekkür edilir.
Bir meyvenin küçüklüğü, onun yaratılışındaki nimetlerin küçük olduğu anlamına gelmez.
Bir elmanın meydana gelmesi; toprak, su, güneş enerjisi, bitkinin genetik yapısı ve birçok biyolojik süreçle ilişkilidir.
Bu bağlantılar, imanî tefekkür açısından Allah’ın rahmet ve hikmetinin işaretleri olarak değerlendirilir.
Allah’ın Er-Rahmân ve El-Hakîm isimleri birlikte düşünüldüğünde önemli bir hakikat ortaya çıkar.
Rahmet, Allah’ın ihsanını ve merhametini hatırlatır.
Hikmet ise yaratılıştaki ölçü, düzen ve gayeleri düşündürür.
Bir canlının beslenmesi rahmet yönüyle değerlendirilebilir.
Bu beslenmenin karmaşık biyolojik mekanizmalarla gerçekleşmesi ise hikmet üzerinde düşünmeye vesile olur.
Hayır.
İnsan hayatında hastalıklar, kayıplar, afetler ve başka zorluklar bulunabilir.
Bu hadiselerin tamamının hikmetini bildiğimizi söyleyemeyiz.
İslâmî inançta Allah’ın rahmetine iman etmek, dünyada hiç acı bulunmayacağını iddia etmek değildir.
Aynı şekilde bir musibetin belirli bir kişiye hangi manevî sebeple geldiğini kesin olarak bildiğimizi söylemek de doğru değildir.
İnsan zorluklar karşısında sabretmeli, tedbir almalı, tedavi aramalı ve başkalarının acılarını hafifletmeye çalışmalıdır.
Rahmet anlayışı, insanı merhametsizliğe değil, daha fazla yardımlaşmaya yönlendirmelidir.
Hz. Muhammed (s.a.v.), Kur’ân-ı Kerîm’de âlemlere rahmet olarak gönderildiği bildirilen peygamberdir.
“Biz seni ancak âlemlere rahmet olarak gönderdik.”
Enbiyâ suresi, 107. ayet
Peygamber Efendimizin hayatında merhamet önemli bir ahlâkî esastır.
Çocuklara şefkat göstermiştir.
Yoksullara yardım etmeyi teşvik etmiştir.
Hayvanlara eziyet edilmesini yasaklayan öğretilerde bulunmuştur.
İnsanların birbirlerine merhametli davranmalarını istemiştir.
Peygamber Efendimizden rivayet edilen bir hadiste şöyle buyrulur:
“Merhamet etmeyene merhamet edilmez.”
Buhârî ve Müslim
Bu hadis, merhametin müminin ahlâkında temel bir yere sahip olması gerektiğini bildirir.
Allah’ın rahmetini tanımaya çalışan insan, yaratılmışlara karşı da merhametli olmalıdır.
Aç olanı doyurmak.
Yoksula yardım etmek.
Hasta olanı ziyaret etmek.
Yetimi korumak.
Yaşlılara saygı göstermek.
Haksızlığa uğrayanın yanında durmak.
Bunlar merhamet ahlâkının günlük hayattaki örnekleridir.
İmam Gazâlî, el-Maksadü’l-Esnâ adlı eserinde Allah’ın güzel isimlerinin anlamlarını ve insanın bu isimlerden alabileceği ahlâkî dersleri ele alır.
Gazâlî’nin yaklaşımında Allah’ın rahmeti, insanın duygusal merhametiyle aynı mahiyette değildir.
Allah’ın rahmeti, O’nun kemaline uygun bir sıfattır.
İnsan ise merhameti öğrenmeye ve geliştirmeye muhtaçtır.
İnsan başkalarının ihtiyaçlarına duyarlı olmalıdır.
Gücü yettiği ölçüde yardım etmelidir.
Merhametini yalnızca kendisine yakın olanlarla sınırlamamalıdır.
İhtiyaç sahiplerini görmezden gelmemelidir.
Hayvanlara gereksiz eziyet etmemelidir.
Bu yaklaşım, Allah’ın isimlerini öğrenmenin yalnızca teorik bilgi edinmek olmadığını gösterir.
İnsan öğrendiği isimlerin ahlâkî derslerini hayatına yansıtmaya çalışmalıdır.
Dünya nimetleri önemlidir.
Sağlık, rızık, aile ve güvenlik büyük nimetlerdir.
Fakat İslâmî anlayışta hidayet, yani Allah’ın doğru yolu göstermesi, en büyük manevî nimetler arasında yer alır.
Kur’ân-ı Kerîm insanı iman, ibadet, adalet ve güzel ahlâka davet eder.
Peygamberler insanlara Allah’ın emirlerini ve yasaklarını bildirmiştir.
Bu bakımdan vahiy ve peygamberlik de ilâhî rahmetle ilişkilendirilir.
“Biz Kur’ân’dan müminler için şifa ve rahmet olan şeyler indiriyoruz.”
İsrâ suresi, 82. ayetten
Bu ayette Kur’ân’ın manevî rehberlik ve rahmet yönü bildirilir.
Kur’ân insanın hayatını anlamlandırmasına, ahlâkî sorumluluklarını öğrenmesine ve Allah’a yönelmesine vesile olur.
Kur’ân’ın şifa oluşunu, bütün bedensel hastalıkların tıbbi tedavi olmadan iyileşeceği şeklinde yorumlamak doğru değildir.
Manevî rehberlik ile tıbbi tedavi birbirinin alternatifi değildir.
İnsan hata yapabilen bir varlıktır.
Bazen nefsine yenilebilir.
Bazen yanlış kararlar verebilir.
Bazen başkalarına haksızlık edebilir.
Fakat İslâm’da tövbe kapısı açıktır.
Allah’ın rahmeti, insanın günahlarından dönmesi ve kendisini düzeltmesi için büyük bir ümit kaynağıdır.
Samimi tövbe, işlenen günahtan pişmanlık duymayı gerektirir.
Günahı terk etmeyi gerektirir.
Tekrar etmemeye yönelik samimi bir irade gerektirir.
Başkasının hakkı ihlal edilmişse bu hakkın giderilmesi de gerekir.
Allah’ın rahmeti, adaletin yok sayılması anlamına gelmez.
Bir insanın başkasına zarar vermesi, yalnızca kendi pişmanlığıyla bütün dünyevî sorumluluklarının ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Kul hakkı, İslâm ahlâkında son derece önemlidir.
Bu sebeple rahmet ile adalet birlikte düşünülmelidir.
Dünya hayatı sınırlıdır.
İnsan yaşlanır.
Hastalanabilir.
Ölür.
Dünyadaki nimetler de geçicidir.
İslâm inancında Allah’ın rahmeti yalnızca dünya hayatıyla sınırlı değildir.
Ahiret hayatı, Allah’ın rahmetinin farklı tecellilerine sahne olacaktır.
Kur’ân’da cennet, iman edip salih amel işleyen kullar için hazırlanmış bir mükâfat yurdu olarak anlatılır.
Cennette korku, keder ve ölümün bulunmayacağı bildirilir.
Bu bakımdan cennet, Allah’ın rahmetinin büyük bir tecellisi olarak değerlendirilir.
İslâmî öğretilerde insanın cennete girmesi Allah’ın rahmetiyle ilişkilendirilir.
Salih ameller önemlidir.
Fakat insanın yaptığı ameller, Allah’ı kendisine borçlu hâle getiren bağımsız bir bedel olarak görülmez.
Mümin ibadet eder, iyilik yapar ve Allah’ın rahmetini umar.
|
İlâhî isim |
Rahmetle münasebeti |
|---|---|
|
Er-Rahmân |
Bütün yaratılmışları kuşatan geniş rahmet |
|
Er-Rahîm |
Rahmetin devamlı ve hususi yönleri |
|
Er-Rezzâk |
Rızıkları yaratan ve veren |
|
El-Latîf |
İnce lütuflarla ihsan eden |
|
El-Kerîm |
Sonsuz kerem ve cömertlik sahibi |
|
El-Vedûd |
Seven ve sevgiye layık olan |
|
El-Gafûr |
Günahları çokça bağışlayan |
|
Et-Tevvâb |
Tövbeleri kabul eden |
|
El-Hafîz |
Koruyan ve muhafaza eden |
|
El-Hakîm |
Her şeyi hikmetle yaratan |
|
El-Kayyûm |
Bütün varlıkları ayakta tutan |
|
El-Muhyî |
Hayatı yaratan ve dirilten |
Bir bebeğin yaratılışında El-Hâlık ismi düşünülür.
Hayatının verilmesinde El-Muhyî ismi hatırlanır.
Beslenmesinde Er-Rezzâk ismi tefekkür edilir.
Korunmasında El-Hafîz ismi düşünülür.
Kendisine sunulan nimetlerde Er-Rahmân isminin manası görülür.
Bütün bu isimler tek olan Allah’ın kemal sıfatlarını ve fiillerini tanıtır.
İnsan kendisine verilen nimetleri fark etmelidir.
Sağlık, akıl, aile, zaman, su, hava ve rızık büyük nimetlerdir.
Bu nimetleri doğru şekilde kullanmak şükrün önemli bir parçasıdır.
Allah’ın rahmetini tanımaya çalışan insan, başkalarına karşı merhametli olmalıdır.
Güçsüzleri korumalıdır.
İhtiyaç sahiplerine yardım etmelidir.
Hayvanlara gereksiz eziyet etmemelidir.
İnsan günahlarından dolayı Allah’ın rahmetinden ümit kesmemelidir.
Samimi tövbe ile Allah’a yönelmelidir.
İnsan sebeplere başvurmalı, çalışmalı ve gayret etmelidir.
Sonra neticeyi Allah’tan bilerek O’na güvenmelidir.
İnsan sahip olduğu nimetleri yalnızca kendisi için kullanmamalıdır.
İmkânları ölçüsünde ihtiyaç sahipleriyle paylaşmalıdır.
Su, gıda, enerji ve diğer kaynaklar bilinçli kullanılmalıdır.
Nimetlerin değerini bilmek, onları gereksiz yere tüketmemeyi de gerektirir.
Kur’ân-ı Kerîm’in başlangıcında Allah’ın rahmetini bildiren iki büyük isim bulunmaktadır:
Arapça:
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
Türkçe okunuşu:
Bismillâhirrahmânirrahîm.
Anlamı:
“Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın adıyla.”
Besmele, müminin günlük hayatında çok önemli bir yere sahiptir.
Yemek yerken, bir işe başlarken, ilim öğrenirken ve hayırlı faaliyetlere girişirken Allah’ın adını anmak, insanı nimetlerin gerçek sahibine yönlendirir.
Kur’ân’da yer alan dualardan biri şöyledir:
Arapça:
رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنْفُسَنَا وَإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ
Türkçe okunuşu:
Rabbenâ zalemnâ enfüsenâ ve il lem tağfir lenâ ve terhamnâ lenekûnenne minel-hâsirîn.
Anlamı:
“Rabbimiz! Biz kendimize zulmettik. Eğer bizi bağışlamaz ve bize merhamet etmezsen mutlaka ziyana uğrayanlardan oluruz.”
A‘râf suresi, 23. ayet.
Bu dua, insanın aczini, hatalarını ve Allah’ın rahmetine olan ihtiyacını ifade eder.
Allah’ın rahmeti son derece geniştir. Bütün yaratılmışlara uzanan nimetler O’nun rahmetini hatırlatır.
Rahmân ismi Allah’a mahsustur. O’nun rahmeti yaratılmışların merhametine benzemez.
Güneş, su, hava ve rızık gibi nimetler rahmet tefekkürüne vesile olur.
Canlıların beslenmesi ve korunması, yaratılıştaki rahmet yönlerini gösterir.
Anne şefkati ve yavru bakımı, Allah’ın yarattığı merhamet kabiliyetlerini düşündürür.
Kur’ân ve peygamberlik, insanın hidayeti bakımından büyük rahmet vesileleridir.
Allah’ın rahmetinden ümit kesilmemelidir. Samimi tövbe kapısı açıktır.
Rahmet, adalet ve hikmetle birlikte düşünülmelidir.
Er-Rahmân ismini tanıyan insan, yaratılmışlara karşı merhametli olmalıdır.
Rahmet tefekkürü, şükür, tevekkül, infak ve kulluk şuurunu güçlendirir.
Risale-i Nur’un rahmet tefekküründe insanın kendi hayatı üzerinde düşünmesi önemli bir yer tutar.
İnsan dünyaya geldiğinde acizdir.
Kendi kendine yaşayamaz.
Beslenmeye, korunmaya ve bakıma muhtaçtır.
Büyüdüğünde de ihtiyaçları sona ermez.
Havaya muhtaçtır.
Suya muhtaçtır.
Gıdaya muhtaçtır.
Sağlığa, güvenliğe ve başka insanların yardımına muhtaçtır.
Bu ihtiyaçlar insana kendi sınırlılığını hatırlatır.
Fakat aynı zamanda kendisine sunulan nimetlerin kıymetini anlamasına vesile olur.
İnsan kendi aczini fark ettikçe Allah’ın rahmetine olan ihtiyacını daha iyi kavrar.
Bir bardak suyu yalnızca sıradan bir madde olarak görmez.
Onu hayatını devam ettiren büyük bir nimet olarak değerlendirir.
Bir lokma ekmeği yalnızca besin olarak görmez.
Onun meydana gelmesinde rol oynayan sayısız şartı düşünür.
Bir bebeğin korunmasını yalnızca biyolojik ve sosyal bir hadise olarak değerlendirmekle yetinmez.
Bu olayın kendisine hatırlattığı şefkat ve rahmet hakikatini de tefekkür eder.
Böylece kâinat, insanın gözünde yalnızca maddî varlıklar topluluğu olmaktan çıkar.
Allah’ın rahmetini tanıtan büyük bir nimetler âlemi hâline gelir.
İnsan kendisine iyilik yapanı sever.
Nimet verenin ihsanını takdir eder.
Kendisini koruyan ve yardım eden kimselere minnettarlık duyar.
İmanî tefekkürde bütün nimetlerin nihai kaynağı Allah olarak bilinir.
Bu sebeple rahmet üzerinde düşünmek, insanı Allah’a karşı sevgi ve şükre yönlendirir.
İşte bu noktada Er-Rahmân ismi, marifetullah ve muhabbetullah için büyük bir kapı açar.
Rahmeti tanıyan insan, nimetlerin gerçek sahibini tanımaya ve sevmeye yönelir.
Er-Rahmân ismi, Allah’ın bütün yaratılmışları kuşatan geniş rahmetini bildirir.
Güneşin ışığından yağmurun bereketine, bitkilerin meyvelerinden canlıların rızıklandırılmasına, anne şefkatinden insanın bağışlanma ümidine kadar pek çok hadise, rahmet üzerinde tefekkür etmeye vesile olur.
Risale-i Nur perspektifinde rahmet, kâinatın yaratılışını anlamlandıran büyük hakikatlerden biridir.
İnsan bu hakikati kavradıkça kendi aczini daha iyi anlar.
Allah’a olan ihtiyacını fark eder.
Nimetlere şükreder.
Başkalarına merhametli davranır.
İhtiyaç sahiplerine yardım eder.
Günahlarından dolayı Allah’ın rahmetinden ümit kesmez.
Ve hayatını Allah’ın rızasına uygun değerlendirmeye çalışır.
Er-Rahmân isminin insana verdiği en büyük ders şudur:
Ey insan! Seni yoktan var eden, sana hayat veren, rızıklandıran ve sayısız nimetlerle kuşatan Rabbinin rahmetini düşün. Nimetleri sıradan görme. Sana verilen hayatı şükürle değerlendir. Allah’ın rahmetinden ümit kesme. Sen de yaratılmışlara karşı merhametli ol ve hayatını rahmetin sahibi olan Allah’ın rızasına uygun yaşa.
Bu makale Kur’ân ayetleri, hadisler, İmam Gazâlî’nin Esmâ-i Hüsnâ açıklamaları ve Risale-i Nur’un rahmet bahisleri ışığında hazırlanmış özgün bir tefekkür çalışmasıdır. Kaynaklardan kelimesi kelimesine aktarım değildir.
Kur’ân-ı Kerîm: Fâtiha 1:1–3; En‘âm 6:54; A‘râf 7:23, 156; Enbiyâ 21:30, 107; İsrâ 17:82; Zümer 39:53.
Buhârî ve Müslim, merhametle ilgili hadisler.
Bediüzzaman Said Nursî, Lem’alar, On Dördüncü Lem’a, İkinci Makam.
Bediüzzaman Said Nursî, Sözler, Birinci Söz.
Bediüzzaman Said Nursî, Sözler, Onuncu Söz (Haşir Risalesi).
Bediüzzaman Said Nursî, Mektubat, rahmet ve tevhid bahisleri.
İmam Gazâlî, el-Maksadü’l-Esnâ fî Şerhi Esmâillâhi’l-Hüsnâ.
Yorumlar:
Yorum Yazabilirsiniz.