- Salih Avcı
- 20.02.2023
Kur’ân-ı Kerîm, sünnet, İmam Gazâlî ve Risale-i Nur perspektifinde ayrıntılı tefekkür makalesi
Önceki dersimizde Er-Rahmân ismini incelemiş, Allah’ın bütün yaratılmışları kuşatan geniş rahmeti üzerinde durmuştuk.
Güneşin ışığı, yağmurun bereketi, canlıların rızıklandırılması, anne şefkati ve yeryüzündeki sayısız nimet bize rahmâniyet hakikatini hatırlatıyordu.
Fakat insanın ihtiyaçları yalnızca bedeniyle sınırlı değildir.
İnsan ekmeğe muhtaç olduğu gibi sevgiye de muhtaçtır. Suya muhtaç olduğu gibi huzura da muhtaçtır. Bedeni için gıdaya ihtiyaç duyduğu gibi kalbi için imana, ruhu için manevî rehberliğe ihtiyaç duyar.
İnsan ayrıca fanidir.
Sevdiklerinden ayrılır. Yaşlanır. Hastalanabilir. Ölümle karşılaşır.
Bütün bunlar insanı daha derin sorulara yönlendirir:
Allah’ın rahmeti yalnızca dünya nimetlerinden mi ibarettir?
Günah işleyen insan için bağışlanma kapısı var mıdır?
Dua eden kul Allah’ın rahmetine nasıl yönelir?
İman ve hidayet neden büyük bir rahmettir?
Allah’ın rahmeti ölümden sonra da devam eder mi?
İşte Er-Rahîm ismi, Allah’ın rahmetinin özellikle kulların manevî hayatına, bağışlanmasına, hidayetine ve ahiret saadetine bakan yönleri üzerinde düşünmeye vesile olur.
Risale-i Nur perspektifinde bu isim, insanın kalbini Allah’ın rahmetine bağlayan büyük bir marifetullah dersidir.
Er-Rahîm, rahmeti devamlı ve çok geniş olan, kullarına merhamet eden, onları bağışlayan ve rahmetiyle muamele eden Allah demektir.
Er-Rahîm ismi, Er-Rahmân ismiyle aynı rahmet kökünden gelir.
Her iki isim de Allah’ın rahmetini bildirir. Bununla birlikte klasik tefsirlerde bu iki isim arasında bazı anlam incelikleri üzerinde durulmuştur.
Yaygın açıklamalardan birine göre:
Er-Rahmân, Allah’ın bütün yaratılmışlara uzanan kuşatıcı rahmetini vurgular.
Er-Rahîm ise özellikle müminlere yönelik hidayet, mağfiret ve ahiret rahmeti gibi hususi tecellileri hatırlatır.
Ancak bu ayrım mutlak bir sınır değildir. Kur’ân’da Allah’ın rahmeti farklı bağlamlarda anlatılır ve iki ismin anlam alanları birbirini tamamlar.
Kur’ân-ı Kerîm’in başlangıcında şöyle buyrulur:
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
Bismillâhirrahmânirrahîm.
“Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın adıyla.”
Besmele’de bu iki ismin birlikte zikredilmesi, mümine Allah’ın rahmetinin hem genişliğini hem de kullarına yönelik devamlı ihsanını hatırlatır.
Bir insan sabah uyandığında Allah’ın verdiği hayat nimetiyle karşılaşır.
Gün içerisinde rızıklandırılır.
Hatalarından tövbe ederek Allah’a yönelme imkânına sahiptir.
Dua edebilir.
İbadet edebilir.
Ahiret saadetini ümit edebilir.
Bütün bunlar rahmetin farklı yönleri üzerinde düşünmeye vesile olur.
“O, müminlere karşı çok merhametlidir.”
Ahzâb suresi, 43. ayetten
Bu ayet, Allah’ın müminlere yönelik rahmetini açıkça bildirir.
Ayetin bağlamında Allah’ın kullarını karanlıklardan aydınlığa çıkarması üzerinde durulur.
Buradaki karanlık ve aydınlık, imanî ve manevî anlamlar taşır.
İman, insanın hayatı anlamlandırmasına, ahlâkî sorumluluklarını kavramasına ve Allah’a yönelmesine vesile olur.
Kur’ân’da El-Gafûr ve Er-Rahîm isimleri birçok yerde birlikte zikredilir.
“Şüphesiz Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.”
Bakara suresi, 173. ayetin son kısmı
Bu birliktelik son derece anlamlıdır.
İnsan hata yapabilir.
Günah işleyebilir.
Nefsine yenilebilir.
Fakat Allah’ın bağışlaması ve rahmeti, samimi tövbe eden kul için büyük bir ümit kapısıdır.
El-Gafûr ismi günahların bağışlanmasını hatırlatırken Er-Rahîm ismi bu bağışlanmanın ilâhî rahmetle ilişkisini düşündürür.
“De ki: Ey kendilerinin aleyhine aşırı giden kullarım! Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin.”
Zümer suresi, 53. ayetten
Bu ayet, İslâm’da ümitsizliğin neden doğru bir yaklaşım olmadığını gösterir.
İnsan geçmişte büyük hatalar yapmış olabilir.
Fakat samimi tövbe ile Allah’a dönebilir.
Burada önemli olan, rahmete güvenerek günahı hafife almak değil, rahmetten ümit ederek günahtan uzaklaşmaktır.
Bediüzzaman Said Nursî, Risale-i Nur’un birçok bölümünde rahmet hakikatini ele alır.
Özellikle On Dördüncü Lem’a’nın İkinci Makamı, Besmele’nin sırlarını açıklarken rahmâniyet ve rahîmiyet üzerinde düşünmeye imkân verir.
Risale-i Nur’un tefekkür yaklaşımında insan, Allah’ın rahmetini yalnızca dış dünyadaki nimetlerde değil, kendi kalbinde ve manevî hayatında da tanımaya çalışır.
İnsanın bedeni sınırlıdır.
Ömrü sınırlıdır.
Gücü sınırlıdır.
Fakat arzuları ve ihtiyaçları çok geniştir.
İnsan yalnızca bugünü düşünmez.
Yarınını da düşünür.
Sevdiklerinin geleceğini merak eder.
Ölümden sonrasını sorgular.
Ebedî mutluluğu arzu eder.
Bu sebeple insanın ihtiyaçları yalnızca maddî nimetlerle tamamen karşılanamaz.
İmanî tefekkür açısından insanın ebediyet arzusu, ahiret ve ilâhî rahmet üzerinde düşünmeye açılan önemli bir kapıdır.
İnsan bazen bütün maddî imkânlara sahip olsa bile huzursuz olabilir.
Çünkü insanın manevî ihtiyaçları da vardır.
Sevilmek ister.
Hayatının anlamını bilmek ister.
Ölümün ve ayrılığın ne anlama geldiğini düşünür.
Allah’a iman, dua ve ibadet bu sorulara dinî bir çerçeve sunar.
Risale-i Nur perspektifinde rahîmiyet, insanın kalbine ve ebedî saadet arzusuna hitap eden rahmet yönüyle tefekkür edilir.
Bir insan kendisine iyilik yapanı sever.
Nimet verenin ihsanını takdir eder.
Kendisini koruyan kimseye minnettarlık duyar.
İmanî bakış açısında bütün nimetlerin nihai kaynağı Allah’tır.
Bu sebeple rahmet üzerinde düşünmek, insanı Allah’a karşı sevgi, şükür ve kulluğa yönlendirir.
İman, Allah’ın varlığına ve birliğine, peygamberlerine, kitaplarına, meleklerine, ahirete ve kadere inanmayı kapsar.
İslâmî anlayışta iman, insanın hayatına anlam kazandıran büyük bir nimettir.
İnsan dünyaya neden geldiğini merak eder.
Hayatının yalnızca maddî ihtiyaçlardan ibaret olup olmadığını sorgular.
Kur’ân-ı Kerîm şöyle buyurur:
“Ben cinleri ve insanları ancak bana kulluk etsinler diye yarattım.”
Zâriyât suresi, 56. ayet
Bu ayet, insanın yaratılış gayesini kullukla ilişkilendirir.
Kulluk yalnızca belirli ibadetlerden ibaret değildir.
Allah’ın emirlerine uygun yaşamak, güzel ahlâk sahibi olmak, adaletli davranmak ve insanlara faydalı olmak da kulluk şuuruyla ilişkilidir.
İnsan sevdiklerini kaybedebilir.
Ölümle karşılaşabilir.
Dünya hayatının geçiciliğini fark edebilir.
Ahiret inancı, ölümün mutlak yokluk olmadığına dair dinî bir ümit sunar.
İslâm’a göre insan ölümden sonra yeniden diriltilecek ve Allah’ın huzurunda hesaba çekilecektir.
Bu inanç, hayatın ahlâkî sorumluluğunu da güçlendirir.
İnsan her şeyi kontrol edemez.
Hastalıklar, kayıplar ve beklenmedik hadiselerle karşılaşabilir.
Tevekkül, insanın sebeplere başvurduktan sonra Allah’a güvenmesidir.
Bu yaklaşım, sorumluluklardan kaçmak değil, insanın kendi sınırlarını bilerek Allah’a yönelmesidir.
Hidayet, doğru yolu bulmak ve Allah’ın gösterdiği istikamete yönelmek anlamında kullanılır.
Kur’ân-ı Kerîm, insanlara doğru yolu göstermek için indirilmiş ilâhî bir rehber olarak tanıtılır.
“Bu kitap, kendisinde şüphe olmayan, takva sahipleri için yol göstericidir.”
Bakara suresi, 2. ayet
Kur’ân, insanın Allah’a karşı sorumluluklarını öğretir.
İyilik ve kötülük konusunda ahlâkî ölçüler sunar.
Adaleti, merhameti, doğruluğu ve emanete riayeti öğütler.
İnsanlara dünya hayatının geçici olduğunu ve ahirete hazırlanmaları gerektiğini hatırlatır.
Peygamberler, Allah’ın mesajını insanlara ulaştırmakla görevlendirilmiştir.
Hz. Muhammed (s.a.v.) de Kur’ân’da âlemlere rahmet olarak gönderildiği bildirilen peygamberdir.
“Biz seni ancak âlemlere rahmet olarak gönderdik.”
Enbiyâ suresi, 107. ayet
Peygamber Efendimizin sünneti, iman ve ibadetin yanında güzel ahlâkı da öğretir.
Doğruluk, güvenilirlik, adalet, merhamet ve sabır onun örnekliğinde önemli yer tutar.
Bu bakımdan hidayet, insanın yalnızca neye inanacağını değil, nasıl yaşayacağını da öğrenmesine vesile olur.
İnsan hata yapabilen bir varlıktır.
Bazen öfkesine yenilebilir.
Bazen nefsinin arzularına kapılabilir.
Bazen başkalarına haksızlık edebilir.
Fakat İslâm’da tövbe kapısı açıktır.
Tövbe, insanın işlediği günahtan pişmanlık duyarak Allah’a yönelmesidir.
Samimi tövbenin temel unsurları şunlardır:
İşlenen günahtan pişmanlık duymak.
Günahı terk etmek.
Tekrar etmemeye samimiyetle karar vermek.
Başkasının hakkı ihlal edilmişse bu hakkı gidermeye çalışmak.
Allah’ın bağışlayıcı olması, insanın günahı önemsememesini gerektirmez.
Aksine insanın hatasını fark ederek kendisini düzeltmesine vesile olmalıdır.
Tövbe, insanın geçmişte yaptığı yanlışlardan ders çıkarmasını ve hayatına yeni bir istikamet vermesini sağlar.
Bazen insan geçmişteki hatalarını düşünerek kendisini bağışlanmaya layık görmeyebilir.
Fakat Kur’ân, Allah’ın rahmetinden ümit kesmemeyi öğretir.
Bu ümit, sorumluluğu terk etmek değil, Allah’a yönelmek için bir fırsattır.



Dua, kulun Allah’a yönelerek ihtiyaçlarını, arzularını ve aczini ifade etmesidir.
İnsan dua ederken kendi sınırlılığını kabul eder.
Allah’ın ilim, kudret ve rahmetine yönelir.
Kur’ân-ı Kerîm’de şöyle buyrulur:
“Kullarım sana beni sorduklarında bilsinler ki şüphesiz ben yakınım. Bana dua edenin duasına karşılık veririm.”
Bakara suresi, 186. ayetten
Bu ayet, dua ile Allah’a yönelmenin önemini bildirir.
Çünkü dua, insanın Allah’a yönelmesine imkân verir.
İnsan ihtiyaçlarını yalnızca kendi gücüyle karşılayamayacağını kabul eder.
Allah’tan yardım ister.
Bağışlanma diler.
Hidayet ister.
Sabır ve istikamet ister.
Hayır.
İslâmî anlayışta dua, Allah’ın iradesini zorunlu olarak belirleyen bir araç değildir.
İnsan dua eder.
Allah ise sonsuz ilim ve hikmetiyle dilediği şekilde karşılık verir.
Bir duanın sonucu insanın beklediği biçimde gerçekleşmeyebilir.
Bu durum, duanın değersiz olduğu anlamına gelmez.
Dua aynı zamanda ibadettir.
İnsan yalnızca fiziksel ihtiyaçları olan bir canlı değildir.
Düşünür.
Sever.
Üzülür.
Sevinir.
Umut eder.
Korkar.
Hayatının anlamını sorgular.
Bu özellikler insanın manevî hayatını oluşturur.
İnsan ailesini, çocuklarını, dostlarını ve başka insanları sevebilir.
Sevgi, insan ilişkilerinin önemli bir parçasıdır.
İslâmî tefekkür açısından sevgi kabiliyeti, Allah’ın yarattığı nimetlerden biridir.
İnsan başkasının acısını fark edebilir.
Yardım etme arzusu duyabilir.
Güçsüzleri korumaya çalışabilir.
Bu kabiliyet, insanın ahlâkî sorumluluklarını yerine getirmesine katkıda bulunur.
İnsan yaptığı davranışları değerlendirebilir.
Yanlış yaptığında pişmanlık duyabilir.
Haksızlığa karşı rahatsızlık hissedebilir.
Vicdanın gelişiminde biyolojik, psikolojik, sosyal ve ahlâkî etkenler rol oynar.
İmanî tefekkür açısından vicdan, insana verilen önemli bir sorumluluk ve muhasebe kabiliyeti olarak değerlendirilir.
Kur’ân-ı Kerîm’de şöyle buyrulur:
“Kalpler ancak Allah’ı anmakla huzur bulur.”
Ra‘d suresi, 28. ayetten
Bu ayet, Allah’ı anmanın iman hayatındaki önemini bildirir.
Ancak manevî huzur, insanın hiçbir zaman üzüntü, kaygı veya psikolojik sıkıntı yaşamayacağı anlamına gelmez.
İnsan gerektiğinde sosyal destek ve profesyonel yardım da alabilir.
Dua, ibadet ve tıbbi veya psikolojik destek birbirini dışlamak zorunda değildir.



Anne şefkati, rahmet üzerinde düşünmek için önemli örneklerden biridir.
Bir bebek dünyaya geldiğinde son derece bakıma muhtaçtır.
Beslenmeye, korunmaya, sıcaklığa ve güvenliğe ihtiyaç duyar.
Bu ihtiyaçların karşılanmasında ebeveynlerin ve bakım verenlerin ilgisi büyük rol oynar.
İnsanlarda şefkat, biyolojik ve psikolojik mekanizmalarla ilişkilidir.
Ebeveyn davranışlarında hormonlar, sinir sistemi, öğrenme ve sosyal ilişkiler rol oynar.
Hayvanlarda da yavru bakımının çeşitli biçimleri görülür.
Bu davranışlar bilimsel olarak araştırılabilir.
İmanî tefekkür açısından ise şefkat kabiliyetlerinin yaratılmış olması, Allah’ın rahmetini hatırlatan bir işaret olarak değerlendirilir.
Bir annenin merhameti Allah’ın rahmetinin kendisi değildir.
Yaratılmış bir merhamet kabiliyetidir.
Allah’ın rahmeti ise yaratılmışların duygularına benzemez.
Bu ayrım, Allah’ın zatını yaratılmışlara benzetmemek bakımından önemlidir.
Allah’ın rahmetine iman eden insan, hayatında neden acılar bulunduğunu sorgulayabilir.
Hastalıklar, kayıplar, afetler ve başka zorluklar insan hayatının gerçekleridir.
Bu hadiselerin tamamının hikmetini bilmek mümkün değildir.
Risale-i Nur’da Yirmi Beşinci Lem’a, yani Hastalar Risalesi, hastalık karşısında sabır, dua, şükür ve ahiret düşüncesi gibi konuları ele alır.
Hastalık insanın aczini fark etmesine vesile olabilir.
Sağlığın kıymetini hatırlatabilir.
İnsanı dua ve muhasebeye yönlendirebilir.
Ancak her hastalığın belirli bir günahın cezası olduğunu söylemek doğru değildir.
Hastalıkların tıbbi nedenleri araştırılmalı ve gerekli tedaviler uygulanmalıdır.
Bir insan musibet yaşadığında ona yalnızca sabır tavsiye etmek yeterli değildir.
Mümkünse yardım edilmelidir.
Maddî ve manevî destek sağlanmalıdır.
Haksızlık varsa giderilmeye çalışılmalıdır.
Bu yaklaşım, rahmet inancının insan ahlâkına yansımasıdır.
İmam Gazâlî, el-Maksadü’l-Esnâ adlı eserinde Allah’ın güzel isimlerini ve insanın bu isimlerden çıkarabileceği ahlâkî dersleri ele alır.
Gazâlî’nin yaklaşımında Allah’ın rahmeti, yaratılmışların merhametinden farklıdır.
Allah’ın rahmeti eksiklikten münezzehtir.
İnsan ise merhamet kabiliyetini geliştirmeye muhtaçtır.
İnsan başkalarının ihtiyaçlarını görmezden gelmemelidir.
Gücü yettiği ölçüde yardım etmelidir.
Başkalarının hataları karşısında adaleti terk etmeden bağışlayıcı olabilmelidir.
İnsanların doğruyu öğrenmesine yardımcı olmalıdır.
Merhametini yalnızca kendisine yakın olanlarla sınırlamamalıdır.
Bu bakımdan Er-Rahîm ismini öğrenmek, yalnızca Allah’ın rahmetini bilmek değildir.
Aynı zamanda insanın kendi davranışlarını merhamet ahlâkıyla değerlendirmesidir.
İhlas, ibadeti ve iyiliği Allah’ın rızası için yapmaktır.
İnsan bazen başkalarının takdirini kazanmak için iyilik yapabilir.
Fakat ihlas, insanın niyetini Allah’a yöneltmesini gerektirir.
Allah’ın rahmetini tanıyan mümin, ibadetini yalnızca dünyevî menfaat elde etmek için yapmamaya çalışır.
Allah’ın rızasını kazanmayı hedefler.
Namaz, oruç, zekât ve diğer ibadetler insanın Allah’a kulluk vazifeleridir.
Bu ibadetler aynı zamanda insanın ahlâkî ve manevî gelişimine katkıda bulunabilir.
Namaz Allah’ı anmaya vesile olur.
Oruç sabır ve öz denetim bakımından dersler içerir.
Zekât ve sadaka paylaşma sorumluluğunu hatırlatır.
Dua insanın Allah’a olan ihtiyacını ifade eder.
İslâmî tefekkürde bu ibadetler Allah’ın kullarına gösterdiği hidayet ve rahmetle ilişkilendirilir.
Dünya hayatı geçicidir.
İnsan yaşlanır.
Ölür.
Sevdiklerinden ayrılır.
Dünyadaki nimetler sınırlıdır.
İslâm inancında Allah’ın rahmeti dünya hayatıyla sınırlı değildir.
Ahiret hayatı, Allah’ın rahmetinin büyük tecellilerine sahne olacaktır.
Kur’ân’da cennet, iman edip salih amel işleyen kullar için hazırlanmış bir mükâfat yurdu olarak anlatılır.
Cennette korku ve kederin sona ereceği bildirilir.
Ölümün bulunmayacağına dair hadisler vardır.
Cennet nimetleri, dünya nimetlerinin sınırlılığını aşan bir saadet olarak tasvir edilir.
İslâmî öğretilerde Allah’ın bağışlaması, ahiret saadeti bakımından büyük önem taşır.
İnsan ibadet eder.
İyilik yapar.
Günahlardan sakınmaya çalışır.
Fakat nihai kurtuluşu yalnızca kendi amellerine güvenerek garanti edilmiş görmez.
Allah’ın rahmetini ümit eder.
Allah’ın rahmeti, adaletin ortadan kalkması anlamına gelmez.
İslâm inancında ahirette insanların yaptıkları amellerden hesaba çekileceği bildirilir.
Kul hakları önemlidir.
İyilik ve kötülük aynı değerlendirilmez.
Bu sebeple rahmet, hikmet ve adalet birlikte düşünülmelidir.
Muhabbetullah, Allah sevgisidir.
İnsan kendisine iyilik yapanı sever.
Nimet verenin ihsanını takdir eder.
Kendisini koruyan kimseye minnettarlık duyar.
İmanî tefekkürde bütün nimetlerin nihai kaynağı Allah olarak bilinir.
Bu sebeple Allah’ın rahmeti üzerinde düşünmek, Allah sevgisini güçlendiren bir vesile olabilir.
Bir insan güzel bir manzara gördüğünde sevinir.
Bir meyve yediğinde lezzet alır.
Sevdiği insanlarla birlikte olduğunda mutluluk duyar.
Bütün bunlar dünya hayatının nimetleridir.
Risale-i Nur perspektifinde insan, nimetleri severken onların gerçek sahibini unutmamalıdır.
Nimetler Allah’ı tanımaya vesile olmalıdır.
Bu yaklaşım, dünyadaki güzellikleri reddetmek değil, onları şükür ve tefekkürle değerlendirmektir.
|
İlâhî isim |
Rahîmiyetle münasebeti |
|---|---|
|
Er-Rahmân |
Bütün yaratılmışları kuşatan rahmet |
|
Er-Rahîm |
Rahmetin devamlı ve hususi yönleri |
|
El-Gafûr |
Günahları bağışlayan |
|
Et-Tevvâb |
Tövbeleri kabul eden |
|
El-Afüvv |
Günahları affeden |
|
El-Kerîm |
Sonsuz kerem ve ihsan sahibi |
|
El-Vedûd |
Seven ve sevgiye layık olan |
|
El-Latîf |
İnce lütuflarla ihsan eden |
|
El-Hâdî |
Doğru yolu gösteren |
|
El-Hakîm |
Her şeyi hikmetle yaratan |
|
El-Adl |
Mutlak adalet sahibi |
|
El-Kayyûm |
Bütün varlıkları ayakta tutan |
Bu isimler birbirinden bağımsız ilâhî güçler değildir.
Hepsi tek olan Allah’ın kemal sıfatlarını ve fiillerini tanıtır.
Bir insanın yaratılışında El-Hâlık ismi düşünülür.
Hayatının devamında El-Kayyûm ismi hatırlanır.
Rızıklandırılmasında Er-Rezzâk ismi tefekkür edilir.
Hidayetinde El-Hâdî ismi düşünülür.
Bağışlanmasında El-Gafûr ve Et-Tevvâb isimleri hatırlanır.
Bütün bu ihsanların rahmet yönünde Er-Rahîm isminin manası üzerinde düşünülür.
Allah’ın rahmeti son derece geniştir. İnsan O’nun rahmetinden ümit kesmemelidir.
Er-Rahîm ismi, özellikle hidayet, bağışlanma ve ahiret rahmeti üzerinde düşünmeye vesile olur.
İman büyük bir manevî nimettir. İnsanın yaratılış gayesini anlamasına yardımcı olur.
Kur’ân ve peygamberlik hidayet ve rahmet vesileleridir.
Samimi tövbe kapısı açıktır. İnsan hatalarından dönerek Allah’a yönelmelidir.
Dua, Allah’ın rahmetine yönelmenin önemli yollarından biridir.
İbadetler insanın kulluk şuurunu ve manevî hayatını geliştirir.
Rahmet, adalet ve hikmetle birlikte düşünülmelidir.
Er-Rahîm ismini tanıyan insan, başkalarına karşı merhametli ve bağışlayıcı olmaya çalışmalıdır.
Ahiret inancı, Allah’ın rahmetinin dünya hayatıyla sınırlı olmadığını bildirir.
Kur’ân-ı Kerîm’de rahmet ve bağışlanma istemeyi öğreten birçok dua bulunmaktadır.
Arapça:
رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنْفُسَنَا وَإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ
Türkçe okunuşu:
Rabbenâ zalemnâ enfüsenâ ve il lem tağfir lenâ ve terhamnâ lenekûnenne minel-hâsirîn.
Anlamı:
“Rabbimiz! Biz kendimize zulmettik. Eğer bizi bağışlamaz ve bize merhamet etmezsen mutlaka ziyana uğrayanlardan oluruz.”
A‘râf suresi, 23. ayet.
Arapça:
رَبِّ اغْفِرْ وَارْحَمْ وَأَنْتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ
Türkçe okunuşu:
Rabbiğfir verham ve ente hayrur-râhimîn.
Anlamı:
“Rabbim! Bağışla ve merhamet et. Sen merhamet edenlerin en hayırlısısın.”
Mü’minûn suresi, 118. ayet.
Arapça:
رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ
Türkçe okunuşu:
Rabbenâ lâ tüziğ kulûbenâ ba‘de iz hedeytenâ ve heb lenâ min ledünke rahmeh, inneke entel-Vehhâb.
Anlamı:
“Rabbimiz! Bizi doğru yola ilettikten sonra kalplerimizi eğriltme. Bize katından rahmet bağışla. Şüphesiz sen çok bağışta bulunansın.”
Âl-i İmrân suresi, 8. ayet.
Risale-i Nur’un rahmet tefekküründe insanın en önemli özelliklerinden biri, sonsuz ihtiyaç ve arzular taşımasıdır.
İnsan dünya hayatında pek çok nimete kavuşabilir.
Sağlıklı olabilir.
Servet sahibi olabilir.
Ailesiyle mutlu bir hayat yaşayabilir.
Fakat bütün bu nimetler geçicidir.
İnsan yaşlanır.
Sevdiklerinden ayrılabilir.
Ölümle karşılaşır.
Bu durum, insanın kalbinde ebediyet arzusunu daha belirgin hâle getirir.
Risale-i Nur perspektifinde bu ebediyet arzusu, insanın yalnızca geçici dünya nimetleriyle tamamen tatmin olamayacağını düşündürür.
İşte burada rahîmiyet hakikati, ahiret inancıyla birlikte ele alınır.
Allah’ın rahmeti yalnızca insanın dünyadaki ihtiyaçlarını karşılamakla sınırlı değildir.
İslâm inancında iman, hidayet, bağışlanma ve ahiret saadeti de ilâhî rahmetin büyük nimetleridir.
İnsan bazen geçmişteki hatalarından dolayı üzülür.
Bazen geleceğinden endişe eder.
Bazen sevdiklerini kaybetme korkusu yaşar.
Bazen ölümün anlamını düşünür.
Er-Rahîm ismi, insana Allah’ın rahmetine yönelmeyi öğretir.
Bu yöneliş, insanın bütün sıkıntılarının hemen sona ereceği anlamına gelmez.
Fakat imanî bir ümit ve kulluk istikameti sunar.
İnsan tövbe eder.
Dua eder.
İbadet eder.
İyilik yapar.
Allah’ın rahmetini umar.
Rahîmiyet tefekkürünün en önemli sonuçlarından biri, insanın başkalarına karşı merhametli olmasıdır.
Allah’ın rahmetini isteyen insan, başkalarına zulmetmemelidir.
Bağışlanma isteyen insan, adaleti gözeterek bağışlayıcı olmaya çalışmalıdır.
Kendisine yardım edilmesini isteyen insan, imkânları ölçüsünde başkalarına yardım etmelidir.
Böylece rahmet, yalnızca zihinde kalan bir bilgi olmaktan çıkar.
İnsanın ahlâkında ve davranışlarında kendisini gösteren bir kulluk dersine dönüşür.
Er-Rahîm ismi, Allah’ın kullarına yönelik merhametini, bağışlamasını, hidayetini ve ahiret rahmetini hatırlatır.
İman, Kur’ân, peygamberlik, dua, tövbe ve ibadet, İslâmî tefekkürde ilâhî rahmetin büyük nimetleri olarak değerlendirilir.
Risale-i Nur perspektifinde insan, kendi aczini ve sonsuz ihtiyaçlarını fark ettikçe Allah’ın rahmetine daha derinden yönelir.
Günahlarından dolayı ümitsizliğe düşmez.
Samimi tövbe ile Allah’a döner.
Nimetlere şükreder.
İbadetlerini ihlasla yerine getirmeye çalışır.
Başkalarına merhametli davranır.
Ahiret saadetini Allah’ın rahmetinden ümit eder.
Er-Rahîm isminin insana verdiği en büyük ders şudur:
Ey insan! Rabbinin rahmeti yalnızca dünyadaki nimetlerden ibaret değildir. Sana iman, hidayet, dua ve tövbe kapıları açılmıştır. Günahlarından dolayı Allah’ın rahmetinden ümit kesme. Sana verilen hayatı şükürle değerlendir. Başkalarına merhametli ol. Kalbini geçici nimetlerin ötesinde, ebedî rahmet sahibi olan Allah’a yönelt.
Bu makale, Kur’ân ayetleri, hadisler, İmam Gazâlî’nin Esmâ-i Hüsnâ açıklamaları ve Risale-i Nur’un rahmet bahisleri ışığında hazırlanmış özgün bir tefekkür çalışmasıdır. Kaynaklardan kelimesi kelimesine aktarım değildir.
Kur’ân-ı Kerîm: Fâtiha 1:1–3; Bakara 2:2, 173, 186; Âl-i İmrân 3:8; A‘râf 7:23; Ra‘d 13:28; İsrâ 17:82; Enbiyâ 21:107; Mü’minûn 23:118; Ahzâb 33:43; Zümer 39:53; Zâriyât 51:56.
Buhârî ve Müslim, rahmet, tövbe ve dua ile ilgili hadisler.
Bediüzzaman Said Nursî, Lem’alar, On Dördüncü Lem’a, İkinci Makam.
Bediüzzaman Said Nursî, Sözler, Birinci Söz.
Bediüzzaman Said Nursî, Sözler, Onuncu Söz (Haşir Risalesi).
Bediüzzaman Said Nursî, Lem’alar, Yirmi Beşinci Lem’a (Hastalar Risalesi).
İmam Gazâlî, el-Maksadü’l-Esnâ fî Şerhi Esmâillâhi’l-Hüsnâ.
1. El-Hayy
Hayatın yaratılması
2. El-Kayyûm
Varlıkların ayakta tutulması
3. El-Alîm
Allah’ın sonsuz ilmi
4. El-Kadîr
Allah’ın sonsuz kudreti
5. El-Hakîm
Yaratılıştaki hikmet
6. Er-Rahmân
Bütün varlıkları kuşatan rahmet
7. Er-Rahîm
Hidayet, mağfiret ve hususi rahmet
SIRADAKİ DERS
Allah’ın bütün canlıların rızkını yaratması, rızıkların dağıtılması, bitkilerin besin üretimi, hayvanların rızıklandırılması, insanın anne rahmindeki beslenmesi, helal kazanç, tevekkül, kanaat, israf ve Risale-i Nur’da Rezzâkiyet hakikati.
Yorumlar:
Yorum Yazabilirsiniz.