- Salih Avcı
- 20.02.2023
Kur’ân-ı Kerîm, sünnet, İmam Gazâlî ve Risale-i Nur perspektifinde ayrıntılı tefekkür makalesi
Kâinata dikkatle baktığımızda yaratılışın yalnızca meydana gelmekten ibaret olmadığını görürüz. Varlıklar yaratılır, belirli kanunlar içerisinde faaliyet gösterir, çeşitli mekanizmalarla korunur ve kendilerine ait bilgileri sonraki nesillere aktarabilir.
Bir ağacın tohumu, o ağacın gelişimine ilişkin genetik bilgileri taşır.
Bir insanın DNA'sı, hücrelerin faaliyetlerinde kullanılan kalıtsal bilgileri muhafaza eder.
İnsan beyni geçmişte yaşanan olaylara ilişkin hatıralar oluşturabilir.
Bağışıklık sistemi daha önce karşılaştığı bazı hastalık etkenlerine karşı bağışıklık hafızası geliştirebilir.
Yeryüzündeki kayaçlar geçmiş jeolojik dönemlerden izler taşıyabilir.
Bütün bu hadiseler insanı önemli sorular üzerinde düşünmeye davet eder:
Varlıklar nasıl korunmaktadır? Canlıların genetik bilgileri nesiller boyunca nasıl aktarılmaktadır? İnsan hafızası nasıl oluşmaktadır? Yapılan iyilikler ve kötülükler Allah katında nasıl muhafaza edilmektedir?
Bilim, fiziksel ve biyolojik muhafaza mekanizmalarını araştırır.
İmanî tefekkür ise bu düzenin nihai yaratıcısını ve Allah’ın her şeyi kuşatan ilmini düşünür.
İşte bu hakikatleri tanıtan büyük ilâhî isimlerden biri El-Hafîz ismidir.
El-Hafîz, her şeyi bilen, gözeten, koruyan ve hiçbir şeyi ilminden kaçırmayan Allah demektir.
Risale-i Nur perspektifinde hafîziyet, yalnızca dünya hayatındaki korunma mekanizmalarıyla sınırlı değildir. Aynı zamanda kader, ilâhî ilim, amellerin kaydedilmesi, haşir ve ahiret hakikatleriyle de ilişkilidir.
El-Hafîz, koruyan, muhafaza eden, gözeten, yaratılmışların hâllerini ve amellerini eksiksiz bilen Allah demektir.
Arapçadaki hıfz kökü; korumak, saklamak, muhafaza etmek ve gözetmek gibi anlamlar taşır.
Allah’ın hafîziyeti, insanın koruma faaliyetlerine benzemez.
İnsan bir şeyi korumak için araçlara ihtiyaç duyar.
Bir eşyayı kasaya koyabilir.
Bilgilerini bilgisayarda saklayabilir.
Bir binayı güvenlik sistemleriyle koruyabilir.
Fakat bütün bu yöntemler sınırlıdır.
Bir eşya kaybolabilir.
Bir bilgisayar bozulabilir.
Bir belge zarar görebilir.
İnsanın hafızası zayıflayabilir.
Allah’ın ilmi ve muhafazası ise böyle değildir.
Allah hiçbir şeyi unutmaz.
Hiçbir hadise O’nun ilminden gizli kalmaz.
Hiçbir varlığın geçmişi veya geleceği O’nun bilgisi dışında değildir.
|
İnsanın koruması |
Allah’ın hafîziyeti |
|---|---|
|
Sınırlıdır. |
Eksiklikten münezzehtir. |
|
Araçlara ihtiyaç duyar. |
Hiçbir araca muhtaç değildir. |
|
Unutma ve yanılma olabilir. |
Unutma ve yanılma bulunmaz. |
|
Her şeyi gözetemez. |
Her şeyi eksiksiz bilir. |
|
Koruduğu şey zarar görebilir. |
Allah’ın ilmi hiçbir şekilde eksilmez. |
|
Zaman ve mekân şartlarına bağlıdır. |
Zaman ve mekânın yaratıcısıdır. |
Burada önemli bir incelik bulunmaktadır.
Allah’ın El-Hafîz olması, dünyadaki hiçbir varlığın zarar görmeyeceği veya ölmeyeceği anlamına gelmez.
Allah canlıları belirli bir süre korur; dünya hayatında hastalık, yaşlanma, ölüm ve değişim de gerçekleşir.
Bu sebeple hafîziyet, Allah’ın ilmi, iradesi, kudreti ve hikmetiyle birlikte anlaşılmalıdır.
“Şüphesiz Rabbim her şeyi gözetip koruyandır.”
Hûd suresi, 57. ayetin anlamından
Bu ayet, Allah’ın bütün varlıkları kuşatan gözetimini bildirir.
İnsan bir yerde bulunurken başka bir yerde meydana gelen hadiseleri bilemeyebilir.
Fakat Allah’ın ilmi bütün varlıkları kuşatır.
Hiçbir şey O’nun bilgisinden gizli kalmaz.
Hz. Yakub'un sözleri Kur’ân’da şöyle bildirilir:
“Allah en hayırlı koruyucudur. O, merhametlilerin en merhametlisidir.”
Yûsuf suresi, 64. ayet
Bu ayet, koruma ve rahmet hakikatlerini birlikte hatırlatır.
İnsan sevdiklerini korumaya çalışır.
Çocuklarını tehlikelerden uzak tutar.
Ailesinin güvenliğini düşünür.
Fakat insanın koruma gücü sınırlıdır.
Mümin, gerekli tedbirleri aldıktan sonra Allah’a tevekkül eder.
“Rabbim ne yanılır ne de unutur.”
Tâhâ suresi, 52. ayetin anlamından
Bu ayet, Allah’ın ilminin eksiksiz olduğunu bildirir.
İnsan geçmişte yaşadığı bazı olayları unutabilir.
Bazı ayrıntıları yanlış hatırlayabilir.
Fakat Allah’ın ilminde unutma ve yanılma bulunmaz.
Bu hakikat, hafîziyetin en önemli yönlerinden biridir.
Bediüzzaman Said Nursî, Risale-i Nur’un çeşitli bölümlerinde Allah’ın muhafaza ve kayıt hakikatini ele alır.
Özellikle Onuncu Söz, Yirmi Dokuzuncu Söz, Otuzuncu Söz ve Otuzuncu Lem’a’nın İsm-i Hafîz bahsi bu konuda önemli tefekkür alanları açar.
Risale-i Nur perspektifinde hafîziyetin dikkat çekici örneklerinden biri, küçük bir tohumun içerisinde büyük bir ağacın gelişimine ilişkin bilgilerin bulunmasıdır.
Bir incir çekirdeği son derece küçüktür.
Fakat uygun şartlarda çimlendiğinde incir ağacına dönüşebilir.
Bir elma çekirdeği de uygun şartlarda büyüyerek elma ağacı meydana getirebilir.
Burada çekirdeğin içerisinde yetişkin ağacın küçültülmüş fiziksel bir kopyası bulunmaz.
Tohum, embriyonik bitkiyi, besin rezervlerini ve gelişim süreçlerinde kullanılacak genetik bilgileri taşır.
İşte bu gerçek, Risale-i Nur’un hafîziyet tefekküründe üzerinde düşünülebilecek önemli bir örnektir.
Canlılarda kalıtsal bilgiler DNA aracılığıyla nesiller boyunca aktarılabilir.
Bu aktarım, biyolojik sürekliliğin temel mekanizmalarındandır.
Canlıların türlerine ait birçok özellik genetik ve gelişimsel süreçlerle ortaya çıkar.
Bu özellikler nesiller boyunca belirli ölçülerde devam edebilir.
Ancak genetik değişimler de meydana gelir.
Bu nedenle biyolojik muhafaza mutlak değişmezlik anlamına gelmez.
Risale-i Nur perspektifinde hafîziyet, yalnızca maddî bilgilerin korunmasıyla sınırlı değildir.
İnsanın yaptığı iyilikler ve kötülükler de Allah’ın ilminden gizli değildir.
Kur’ân’ın bildirdiği amel kayıtları ve ahirette hesap verme hakikati, hafîziyetle birlikte ele alınır.



DNA, canlıların kalıtsal bilgilerinin taşınmasında temel rol oynayan moleküldür.
İnsan hücrelerinin çoğunda çekirdek DNA'sı bulunur.
İnsan genomu yaklaşık üç milyar baz çiftinden oluşur.
DNA’da adenin, timin, guanin ve sitozin olmak üzere dört temel baz bulunur.
Bu bazların dizilişi, genetik bilginin önemli bir bölümünü oluşturur.
Hücre bölünmesinden önce DNA çoğunlukla kopyalanır.
Bu süreçte DNA’nın iki zinciri ayrılır.
Her zincir, yeni tamamlayıcı zincirin sentezlenmesi için kalıp görevi görür.
DNA polimeraz gibi enzimler bu süreçte önemli roller üstlenir.
Böylece genetik bilgi yeni hücrelere aktarılabilir.
DNA çeşitli nedenlerle zarar görebilir.
Ultraviyole ışınları, bazı kimyasal maddeler ve hücresel metabolizma süreçleri DNA hasarına yol açabilir.
Hücrelerde bu hasarların bir bölümünü düzelten onarım mekanizmaları bulunur.
Bunlar arasında baz eksizyon onarımı, nükleotid eksizyon onarımı ve çift zincir kırıklarının onarımı gibi mekanizmalar vardır.
Bu sistemler genetik bütünlüğün korunmasına yardımcı olur.
Ancak kusursuz değildir.
Bazı hatalar kalıcı mutasyonlara dönüşebilir.
DNA’nın kopyalanması ve onarılması bilimsel olarak araştırılabilen biyokimyasal süreçlerdir.
Risale-i Nur perspektifinde ise bu düzen, Allah’ın ilim, kudret ve hafîziyet isimlerini hatırlatan yaratılış işaretleri olarak değerlendirilebilir.
Burada DNA’nın kendisinin ilâhî bir sıfat olmadığı unutulmamalıdır.
DNA yaratılmış bir moleküldür.
Allah’ın hafîziyeti ise ezelî ve eksiklikten münezzeh bir sıfattır.



Bir tohum, bitkinin yeni bir nesil oluşturmasına imkân veren yapılardan biridir.
Tohumun içerisinde embriyonik bitki bulunur.
Bazı tohumlar besin rezervleri taşır.
Koruyucu yapılar, embriyonun belirli çevresel şartlara dayanmasına yardımcı olabilir.
Bir elma çekirdeği, elma ağacının gelişiminde kullanılacak genetik bilgileri taşır.
Bir buğday tanesi, buğday bitkisinin gelişimine ilişkin kalıtsal bilgiler içerir.
Bir çam tohumu, uygun şartlarda çam ağacına dönüşebilecek embriyonik yapıyı barındırır.
Bu bilgiler bitkinin bütün özelliklerini tek başına belirlemez.
Çevresel şartlar, gen düzenlenmesi ve gelişimsel süreçler de önemlidir.
Bediüzzaman Said Nursî, çekirdek ve tohumları hafîziyet hakikatini anlamaya yardımcı olan örnekler arasında değerlendirir.
Küçücük bir çekirdeğin büyük bir ağacın gelişimine vesile olması, insanı yaratılıştaki bilgi ve muhafaza düzeni üzerinde düşünmeye davet eder.
Bu örnek aynı zamanda haşir hakikatiyle ilişkilendirilir.
Çünkü Risale-i Nur perspektifinde varlıkların özelliklerinin korunması ve yeniden ortaya çıkması, Allah’ın yeniden yaratma kudreti üzerinde düşünmeye vesile olur.



İnsan hafızası, geçmişte öğrenilen bilgilerin ve yaşanan deneyimlerin belirli ölçülerde korunmasını ve yeniden hatırlanmasını sağlayan bilişsel süreçlerin bütünüdür.
Hafıza tek bir merkezden ibaret değildir.
Beynin farklı bölgeleri ve sinir ağları çeşitli hafıza türlerinde görev alır.
Hipokampus, özellikle yeni yaşantısal anıların oluşumunda önemli rol oynar.
Ancak hafıza yalnızca hipokampusta depolanmaz.
Uzun süreli anıların oluşumu ve yeniden hatırlanmasında farklı beyin bölgeleri ve sinir ağları görev alır.
Öğrenme sırasında sinir hücreleri arasındaki bağlantıların gücü değişebilir.
Bu süreçler sinaptik plastisite olarak adlandırılır.
Bazı hafıza türlerinin oluşumunda sinaptik plastisite önemli rol oynar.
İnsan hafızası kusursuz değildir.
Bilgiler zamanla zayıflayabilir.
Yeni öğrenilen bilgiler eski bilgilerle karışabilir.
Dikkat eksikliği veya çeşitli hastalıklar hatırlamayı etkileyebilir.
Bazen insan bir olayı yanlış hatırlayabilir.
Bu durum, insan hafızasının sınırlılığını gösterir.
İnsanın geçmişte yaşadığı olayları hatırlayabilmesi büyük bir nimettir.
Hafıza sayesinde insan öğrenir.
Tecrübelerinden yararlanır.
Sevdiklerini tanır.
Dil öğrenir.
Bilgi biriktirir.
İmanî tefekkür açısından hafıza kabiliyeti, Allah’ın yaratılıştaki ilim ve muhafaza düzeni üzerinde düşünmeye vesile olur.
Fakat insan hafızası ile Allah’ın ilmi aynı mahiyette değildir.
İnsan unutur.
Allah unutmaz.



İnsan bağışıklık sistemi, vücudu çeşitli hastalık etkenlerine karşı korumaya yardımcı olur.
Bu sistemin önemli özelliklerinden biri, bazı hastalık etkenlerine karşı bağışıklık hafızası oluşturabilmesidir.
B hücreleri, bağışıklık sisteminin önemli hücrelerindendir.
Bazı B hücreleri antikor üretimine katkıda bulunur.
Bazıları hafıza B hücrelerine dönüşebilir.
Bu hücreler, daha önce karşılaşılan belirli antijenlere karşı sonraki bağışıklık tepkilerinde rol oynar.
T hücreleri de bağışıklık sisteminde çeşitli görevler üstlenir.
Bazı T hücreleri enfekte hücrelerin ortadan kaldırılmasına yardımcı olur.
Bazıları bağışıklık tepkilerini düzenler.
Hafıza T hücreleri, daha önce karşılaşılan antijenlere karşı sonraki tepkilerde görev alabilir.
Aşılar, bağışıklık sisteminin belirli hastalık etkenlerine karşı koruyucu tepki geliştirmesine yardımcı olabilir.
Bu koruma hastalığa ve aşıya göre değişir.
Hiçbir aşı her durumda mutlak koruma sağlamaz.
Bağışıklık hafızası, canlı bedenindeki koruyucu mekanizmalar üzerinde düşünmek için önemli bir örnektir.
Risale-i Nur perspektifinde bu tür sistemler Allah’ın El-Hafîz ve El-Hakîm isimlerinin yaratılmışlardaki işaretleri olarak değerlendirilebilir.
Yeryüzündeki canlılar çeşitli korunma özelliklerine sahiptir.
Bazı hayvanların sert kabukları bulunur.
Bazılarının derileri koruyucu görev görür.
Bazı bitkiler diken veya kimyasal savunma mekanizmalarına sahiptir.
Bazı hayvanlar çevrelerine uyumlu renk ve desenler taşır.
Kaplumbağaların kabukları, iskelet sistemleriyle bağlantılı yapılardır.
Bu kabuklar çeşitli fiziksel tehlikelere karşı koruma sağlayabilir.
Kirpilerin dikenleri, yırtıcılara karşı savunmada rol oynar.
Bazı bitkiler dikenler geliştirir.
Bazıları otçul canlılara karşı kimyasal maddeler üretir.
Bazıları zarar gördüğünde savunma tepkilerini artırabilir.
Bu mekanizmalar biyolojik açıdan genetik, fizyolojik ve evrimsel süreçlerle açıklanır.
İmanî tefekkür açısından ise canlıların korunmasına katkıda bulunan bu özellikler, yaratılıştaki muhafaza ve hikmet üzerinde düşünmeye vesile olur.



Dünya, hayatın devamına imkân veren çeşitli fiziksel özelliklere sahiptir.
Atmosfer, manyetik alan ve su döngüsü bunlar arasında sayılabilir.
Atmosfer, Dünya'nın enerji dengesinde önemli rol oynar.
Bazı zararlı ışınımların yeryüzüne ulaşmasını azaltır.
Birçok küçük göktaşı parçası atmosfere girerken ısınarak parçalanabilir.
Stratosferde bulunan ozon, Güneş'ten gelen zararlı morötesi ışınımın önemli bir bölümünü soğurur.
Bu özellik, yeryüzündeki hayat açısından önemlidir.
Dünya'nın manyetik alanı, Güneş rüzgârından gelen yüklü parçacıkların hareketlerini etkiler.
Manyetosfer, uzay çevresiyle Dünya arasındaki etkileşimlerde önemli rol oynar.
Atmosfer ve manyetik alan Dünya'yı bütün tehlikelerden tamamen korumaz.
Zararlı ışınım, iklim olayları ve çeşitli doğal afetler meydana gelebilir.
Bu sebeple koruyucu sistemleri mutlak ve kusursuz kalkanlar olarak tanımlamak doğru değildir.
İmanî tefekkür açısından bu sistemler, Allah’ın yaratılıştaki koruma düzeni üzerinde düşünmeye vesile olur.
Kâinatta geçmiş hadiselerin izleri çeşitli maddî yapılarda korunabilir.
Kayaçlar geçmiş jeolojik olaylar hakkında bilgi verebilir.
Fosiller eski canlıların yapıları hakkında ipuçları taşıyabilir.
Buz çekirdekleri geçmiş iklim şartlarına ilişkin veriler içerebilir.
Ağaç halkaları bazı çevresel değişimleri yansıtabilir.
Fosiller, geçmişte yaşamış canlıların kalıntıları veya faaliyet izleridir.
Paleontologlar fosilleri inceleyerek eski yaşam biçimleri hakkında bilgi edinir.
Buz tabakalarından alınan örnekler, geçmiş atmosfer bileşimi ve iklim değişimleri hakkında bilgi sağlayabilir.
Bazı ağaçların yıllık büyüme halkaları, geçmiş çevresel şartlar hakkında bilgi verebilir.
Bu doğal kayıtlar, geçmişin bazı izlerinin maddî dünyada korunabildiğini gösterir.
Ancak bunlar eksiksiz kayıtlar değildir.
Fosillerin büyük bölümü hiçbir zaman oluşmaz veya korunmaz.
Doğal kayıtlar zamanla bozulabilir.
Allah’ın ilmi ise maddî kayıtlara bağlı değildir.
Bu nedenle doğal kayıtlarla ilâhî hafîziyet arasında yalnızca tefekküre yardımcı bir benzerlik kurulabilir.
El-Hafîz isminin en önemli manevî yönlerinden biri, insanın yaptığı amellerin Allah’ın ilminden gizli kalmamasıdır.
Kur’ân-ı Kerîm’de insanların söz ve davranışlarının kaydedilmesine dikkat çekilir.
“İnsan hiçbir söz söylemez ki yanında onu gözetleyen, kaydetmeye hazır bir melek bulunmasın.”
Kâf suresi, 18. ayet
Bu ayet, insanın sözlerinden sorumlu olduğunu hatırlatır.
İnsan bazen söylediği bir sözü unutabilir.
Yaptığı bir iyiliği hatırlamayabilir.
Bir başkasına verdiği zararı önemsemeyebilir.
Fakat İslâm inancına göre bütün ameller Allah’ın ilmindedir.
Kur’ân’da insanların amellerini kaydeden değerli yazıcı meleklerden söz edilir.
“Oysa üzerinizde koruyucular, değerli yazıcılar vardır. Onlar yaptıklarınızı bilirler.”
İnfitâr suresi, 10–12. ayetlerin anlamı
Bu ayetler, insanın ahlâkî sorumluluğunu hatırlatır.
İnsan yalnızca başkalarının gördüğü davranışlarından değil, Allah’ın bildiği bütün fiillerinden sorumludur.
Kur’ân’da ahirette insanların amel kayıtlarıyla karşılaşacağı bildirilir.
“Kitap ortaya konur. Suçluların onda yazılı olanlardan korkuya kapıldıklarını görürsün.”
Kehf suresi, 49. ayetten
Bu ayet, ahirette hesap verme hakikatini bildirir.
Amel defterinin mahiyetini dünya hayatındaki defterlere veya dijital kayıt sistemlerine indirgemek doğru değildir.
Bu kayıtların gaybî mahiyeti hakkında vahyin bildirdiğinin ötesinde kesin hükümler vermemek gerekir.
Levh-i Mahfuz, İslâm inancında Allah’ın ilmi ve kader hakikatiyle ilişkili olarak ele alınan gaybî bir kavramdır.
Kur’ân-ı Kerîm’de şöyle buyrulur:
“Bilakis o, şanı yüce bir Kur’ân’dır. Korunmuş bir levhadadır.”
Bürûc suresi, 21–22. ayetlerin anlamı
Levh-i Mahfuz’un mahiyeti hakkında İslâm âlimleri farklı açıklamalar yapmıştır.
Bu konuda dikkat edilmesi gereken temel nokta şudur:
Allah’ın ilmi herhangi bir maddî kayıt aracına muhtaç değildir.
Levh-i Mahfuz’u insan yapımı bir bilgisayar, veri tabanı veya fiziksel depolama sistemiyle özdeşleştirmek doğru değildir.
Bu tür benzetmeler yalnızca sınırlı bir zihinsel yakınlaştırma sağlayabilir.
Risale-i Nur’da hafîziyet ve kader bahisleri, Allah’ın ilminin bütün varlıkları kuşatmasıyla ilişkilendirilir.
Tohumların genetik bilgileri taşıması veya insanın hafızasında bazı bilgilerin korunması, ilâhî muhafaza üzerinde tefekkür etmeye vesile olan örnekler olarak değerlendirilebilir.
Fakat yaratılmış kayıt mekanizmaları, Allah’ın ezelî ilminin kendisi değildir.
Kader, Allah’ın ezelî ilmi ve takdiriyle ilişkili bir iman esasıdır.
Allah geçmişi, şimdiyi ve geleceği eksiksiz bilir.
Fakat Allah’ın bilmesi, insanın iradesini ortadan kaldırmaz.
Bir öğretmenin öğrencisinin davranışlarını tahmin etmesi, öğrenciyi o davranışa zorladığı anlamına gelmez.
Bu örnek Allah’ın ezelî ilmini tam olarak açıklamaz.
Fakat bilmek ile zorlamak arasındaki farkı düşünmeye yardımcı olabilir.
İslâmî kader anlayışında Allah’ın ilmi, insanın iradesini yok eden bir zorlayıcılık olarak değerlendirilmez.
İnsan kendi tercihlerinden sorumludur.
Allah’ın bütün amelleri bilmesi, insanın sorumluluğunu hatırlatır.
İnsan gizli veya açık davranışlarında dürüst olmalıdır.
Başkalarının hakkını gözetmelidir.
İyilik yapmaya çalışmalıdır.
Kötülüklerden sakınmalıdır.
Bu bakımdan El-Hafîz ismi, insanın ahlâkî hayatına doğrudan hitap eder.
Risale-i Nur’da hafîziyet, ahirette yeniden dirilişin delilleriyle birlikte ele alınır.
Özellikle Onuncu Söz ve Yirmi Dokuzuncu Söz’de Allah’ın kudreti, ilmi, hikmeti ve muhafazası üzerinde durulur.
Bir tohum uygun şartlarda çimlenir.
Yeni bir bitki meydana gelir.
Bu bitki büyür ve gelişir.
Bu süreç, biyolojik açıdan tohumun yapısı, genetik bilgisi ve çevresel şartlarla açıklanır.
İmanî tefekkür açısından ise bu olay, Allah’ın yeniden yaratma kudreti üzerinde düşünmeye vesile olur.
Kur’ân-ı Kerîm şöyle buyurur:
“De ki: Onları ilk defa yaratan diriltecektir.”
Yâsîn suresi, 79. ayetten
İslâm inancında insanın ölümden sonra yeniden diriltilmesi, Allah’ın kudretiyle gerçekleşecek gaybî bir hadisedir.
Bu hadise, DNA’nın korunması veya biyolojik hafıza mekanizmalarıyla açıklanabilecek sıradan bir doğal süreç değildir.
Ancak yaratılıştaki muhafaza örnekleri, Allah’ın ilim ve kudreti üzerinde düşünmeye yardımcı olabilir.
İnsanın amellerinin Allah’ın ilminden gizli kalmaması, ahirette hesap verme hakikatiyle ilişkilidir.
İyilikler kaybolmaz.
Kötülükler unutulmaz.
Allah’ın adaleti ve rahmetiyle hükmedileceğine inanılır.
Bu sebeple hafîziyet, insanın dünya hayatını sorumlulukla değerlendirmesini gerektirir.
İmam Gazâlî, el-Maksadü’l-Esnâ adlı eserinde Allah’ın güzel isimlerini açıklarken insanın bu isimlerden alabileceği ahlâkî derslere de dikkat çeker.
El-Hafîz ismi, Allah’ın koruma ve muhafaza sıfatını tanıtır.
İnsan ise sınırlı imkânlarıyla kendisine emanet edilen şeyleri korumaya çalışır.
İnsan kendi hayatını ve sağlığını korumalıdır.
Ailesinin haklarını gözetmelidir.
Kendisine verilen emanetleri muhafaza etmelidir.
Başkalarının sırlarını ve mahremiyetini korumalıdır.
Dilini yalan, gıybet ve iftiradan sakındırmalıdır.
Malını israftan korumalıdır.
İmanını ve ahlâkını muhafaza etmeye çalışmalıdır.
Bu bakımdan El-Hafîz ismini tanımak, yalnızca Allah’ın korumasını düşünmek değildir.
Aynı zamanda insanın kendi sorumluluklarını hatırlamasıdır.
İnsan kendisine verilen emanetleri korumalıdır.
Bu emanet bir mal olabilir.
Bir sır olabilir.
Bir görev olabilir.
Bir insanın hakkı olabilir.
Emanete riayet etmek, İslâm ahlâkının önemli esaslarındandır.
İnsan söylediği sözlerden sorumludur.
Yalan söylememelidir.
Gıybetten sakınmalıdır.
İftira etmemelidir.
Başkalarını küçük düşürmemelidir.
İnsan bedenini korumakla sorumludur.
Sağlıklı beslenmeye çalışmalıdır.
Gerektiğinde tıbbi yardım almalıdır.
Zararlı alışkanlıklardan sakınmalıdır.
İnsan ailesine karşı sorumluluklarını yerine getirmelidir.
Çocukların güvenliğini ve gelişimini gözetmelidir.
Aile bireylerinin haklarına saygı göstermelidir.
İnsan çevreye zarar vermemeye çalışmalıdır.
Su kaynaklarını kirletmemelidir.
Ormanları ve canlıların yaşam alanlarını korumalıdır.
İsraftan kaçınmalıdır.
İnsan imanını bilgi, tefekkür ve ibadetle güçlendirmeye çalışmalıdır.
Şüpheleri karşısında araştırma yapmalıdır.
Güvenilir kaynaklardan öğrenmelidir.
|
İlâhî isim |
Hafîziyetle münasebeti |
|---|---|
|
El-Hafîz |
Koruyan, muhafaza eden |
|
El-Alîm |
Her şeyi eksiksiz bilen |
|
El-Habîr |
Her şeyden haberdar olan |
|
Er-Rakîb |
Her şeyi gözeten |
|
El-Kayyûm |
Bütün varlıkları ayakta tutan |
|
El-Kadîr |
Her şeye gücü yeten |
|
El-Hakîm |
Her şeyi hikmetle yaratan |
|
Er-Rahmân |
Rahmeti bütün yaratılmışları kuşatan |
|
Er-Rahîm |
Rahmetiyle kullarına ihsan eden |
|
El-Muhyî |
Hayatı yaratan ve dirilten |
|
El-Mukît |
Rızık ve gıda veren, gözeten |
|
El-Adl |
Mutlak adalet sahibi |
Bir canlının yaratılışında El-Hâlık ismi düşünülür.
Hayatının devamında El-Kayyûm ismi hatırlanır.
Beslenmesinde Er-Rezzâk ismi tefekkür edilir.
Korunmasında El-Hafîz ismi üzerinde düşünülür.
Bütün ihtiyaçlarının bilinmesinde El-Alîm ismi hatırlanır.
Bu isimler birbirinden bağımsız ilâhî güçler değildir.
Hepsi tek olan Allah’ın kemal sıfatlarını ve fiillerini tanıtır.
Kur’ân-ı Kerîm’de Hz. Yakub’un duasında Allah’ın koruyuculuğu şöyle ifade edilir:
Arapça:
فَاللَّهُ خَيْرٌ حَافِظًا وَهُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ
Türkçe okunuşu:
Fallâhu hayrun hâfizan ve huve erhamur-râhimîn.
Anlamı:
“Allah en hayırlı koruyucudur. O, merhametlilerin en merhametlisidir.”
Yûsuf suresi, 64. ayet.
Allah’ım! Sen El-Hafîz’sin. Bütün varlıkları bilen, gözeten ve koruyan Sensin.
Beni ve ailemi görünen ve görünmeyen tehlikelerden koru. Bedenimizi, sağlığımızı, aklımızı ve imanımızı muhafaza eyle.
Dilimi yalandan, gıybetten ve iftiradan koru. Kalbimi kibirden, hasetten ve kötü niyetlerden uzak tut.
Bana verilen emanetleri korumayı, başkalarının haklarına riayet etmeyi ve hayatımı Senin rızana uygun değerlendirmeyi nasip et.
Yaptığım iyilikleri kabul eyle. Hatalarımı bağışla. Beni dünya ve ahiret saadetine ulaştır. Âmin.
Allah her şeyi eksiksiz bilir ve gözetir. Hiçbir şey O’nun ilminden gizli kalmaz.
Allah’ın hafîziyeti insanın korumasına benzemez. O’nun ilminde unutma ve yanılma bulunmaz.
DNA’nın korunması ve aktarılması, yaratılıştaki muhafaza düzeni üzerinde düşünmeye vesile olur.
Tohumların genetik bilgileri taşıması, hafîziyet tefekkürünün önemli örneklerindendir.
İnsan hafızası, öğrenme ve hatırlama bakımından büyük bir nimettir.
Bağışıklık hafızası ve koruyucu biyolojik mekanizmalar, canlıların korunmasına katkıda bulunur.
Dünya'nın atmosferi ve manyetik alanı gibi sistemler, hayatın devamında önemli roller oynar.
İnsanın amelleri Allah’ın ilminden gizli değildir. Kur’ân, amellerin kaydedildiğini bildirir.
Hafîziyet, kader, haşir ve ahiret hakikatleriyle ilişkilidir.
El-Hafîz ismini tanımak, insanı emanete riayet etmeye, dürüstlüğe ve sorumluluk bilincine yönlendirir.
Risale-i Nur’un hafîziyet tefekküründe insanın dünya hayatındaki faaliyetleri büyük önem taşır.
İnsan dünyaya gelir.
Büyür.
Öğrenir.
Çalışır.
İyilik yapar.
Bazen hata eder.
Sonra yaşlanır ve ölür.
Dünya hayatı sınırlıdır.
Fakat İslâm inancında insanın yaptıkları ölümle birlikte tamamen anlamsız hâle gelmez.
Çünkü Allah bütün amelleri bilir.
İyilikler ve kötülükler O’nun ilminden gizli değildir.
Kur’ân-ı Kerîm’de şöyle buyrulur:
“Kim zerre ağırlığınca hayır yapmışsa onu görür. Kim de zerre ağırlığınca kötülük yapmışsa onu görür.”
Zilzâl suresi, 7–8. ayetler
Bu ayet, insanın en küçük davranışlarının bile ahlâkî önem taşıdığını bildirir.
Bir insanın yaptığı küçük bir iyilik başkaları tarafından fark edilmeyebilir.
Bir yoksula gizlice yardım etmiş olabilir.
Bir yetimi sevindirmiş olabilir.
Bir hastaya destek olmuş olabilir.
Bir insanın kalbini kırmamak için güzel söz söylemiş olabilir.
Bütün bu davranışlar Allah’ın ilmindedir.
Aynı şekilde insanın yaptığı haksızlıklar da önemsiz değildir.
Bir kimsenin hakkını yemek, yalan söylemek veya başkasına zarar vermek ahlâkî sorumluluk doğurur.
Risale-i Nur perspektifinde hafîziyet, insanın dünya hayatındaki amellerinin ahirette karşılıksız kalmayacağını hatırlatır.
İnsan kendi hayatını yalnızca geçici dünya menfaatleri için değerlendirmemelidir.
İyilik yapmalıdır.
Adaleti gözetmelidir.
Kul hakkından sakınmalıdır.
Allah’ın rızasını kazanmaya çalışmalıdır.
Çünkü dünya hayatı geçici olsa da insanın amelleri Allah’ın ilminden silinmez.
Hafîziyetin en derin dersi, insanın hiçbir iyiliğinin ve hiçbir haksızlığının Allah katında unutulmadığını bilmesidir.
El-Hafîz ismi, Allah’ın her şeyi bilen, gözeten ve koruyan olduğunu bildirir.
DNA’daki genetik bilgilerin korunmasından tohumların kalıtsal özellikleri taşımasına, insan hafızasından bağışıklık sisteminin koruyucu mekanizmalarına, atmosferin hayatı destekleyen özelliklerinden Kur’ân’ın bildirdiği amel kayıtlarına kadar pek çok konu hafîziyet üzerinde tefekkür etmeye vesile olur.
Risale-i Nur perspektifinde bu hakikat, Allah’ın ilim, kudret, hikmet ve adalet isimleriyle birlikte değerlendirilir.
İnsan kendi hafızasının sınırlı olduğunu fark eder.
Allah’ın ise hiçbir şeyi unutmadığını düşünür.
Kendi koruma gücünün sınırlı olduğunu anlar.
Allah’ın sonsuz kudretine yönelir.
Yaptığı iyiliklerin Allah’ın ilminden gizli olmadığını bilerek ümit kazanır.
Yaptığı kötülüklerden dolayı sorumluluk hisseder.
Emanetleri korumaya çalışır.
Ve hayatını Allah’ın rızasına uygun değerlendirmeye yönelir.
El-Hafîz isminin insana verdiği en büyük ders şudur:
Ey insan! Sen unutursun, fakat Rabbin unutmaz. Senin hafızan sınırlıdır, fakat Allah’ın ilmi sonsuzdur. Sen bazı şeyleri koruyabilirsin, fakat bütün varlıkların gerçek koruyucusu Allah’tır. Öyleyse sana verilen hayatı, sağlığı, aileyi, malı ve imanı emanet bil. İyilik yap, kötülükten sakın ve hiçbir amelinin Allah katında kaybolmadığını unutma.
Bu makale, Kur’ân ayetleri, hadisler, İmam Gazâlî’nin Esmâ-i Hüsnâ açıklamaları ve Risale-i Nur’un hafîziyet bahisleri ışığında hazırlanmış özgün bir tefekkür çalışmasıdır. Kaynaklardan kelimesi kelimesine aktarım değildir.
Kur’ân-ı Kerîm: Hûd 11:57; Yûsuf 12:64; Tâhâ 20:52; Kâf 50:18; İnfitâr 82:10–12; Kehf 18:49; Bürûc 85:21–22; Yâsîn 36:79; Zilzâl 99:7–8.
Bediüzzaman Said Nursî, Sözler, Onuncu Söz (Haşir Risalesi).
Bediüzzaman Said Nursî, Sözler, Yirmi Dokuzuncu Söz.
Bediüzzaman Said Nursî, Sözler, Otuzuncu Söz (Zerreler bahsi).
Bediüzzaman Said Nursî, Lem’alar, Otuzuncu Lem’a (Esmâ-i Sitte bahisleri).
İmam Gazâlî, el-Maksadü’l-Esnâ fî Şerhi Esmâillâhi’l-Hüsnâ.
1. El-Hayy
Hayat
2. El-Kayyûm
Varlıkların devamı
3. El-Alîm
İlim
4. El-Kadîr
Kudret
5. El-Hakîm
Hikmet
6. Er-Rahmân
Kuşatıcı rahmet
7. Er-Rahîm
Hususi rahmet
8. Er-Rezzâk
Rızıklandırma
9. El-Hafîz
Muhafaza ve koruma
SIRADAKİ DERS
Allah’ın varlıklara şekil ve suret vermesi, insanın anne rahmindeki gelişimi, yüzlerin ve parmak izlerinin farklılığı, canlıların anatomik çeşitliliği, DNA ve gelişim biyolojisi, sanat ve estetik, Risale-i Nur’da tasvir ve suret hakikati.
Yorumlar:
Yorum Yazabilirsiniz.